تحلیل تطبیقی ​​ویژگی‌های بیوشیمیایی و سمیت حاد گیاه *Crocus sativus* (زعفران) مراکشی در موش‌های صحرایی: بهره‌برداری از پتانسیل بخش‌های کمتر مورد استفاده‌ی گیاه.

گیاه دارویی Crocus sativus L. یا زعفران، علاوه بر غلظت بالای متابولیت‌های ثانویه، به‌دلیل ویژگی‌های آنتی‌اکسیدانی و درمانی خود بسیار شناخته شده است. مطالعه حاضر با تمرکز بر ارزش‌افزایی بخش‌های کمتر استفاده‌شده این گیاه، با هدف بررسی تحلیل‌های بیوشیمیایی، فعالیت آنتی‌اکسیدانی، فعالیت‌های ضدمیکروبی و سمیت حاد عصاره‌های مختلف به‌دست‌آمده از زعفران مراکشی انجام شد.

محتوای کل پلی‌فنول (TPC) در فرآورده آبی تعیین گردید. گل‌ها دارای بالاترین غلظت بودند و پس از آن‌ها به ترتیب پیچ‌ها، پیازها و برگ‌ها قرار گرفتند (به ترتیب ۸۵۴، ۸۴۸، ۲۷۶ و ۱۲۳ میلی‌گرم معادل اسید گالیک بر گرم ماده خشک). در مورد کل فلاونوئیدها (TFC)، پیچ‌ها بالاترین غلظت (۱۰۶ میلی‌گرم معادل کوئرستین بر گرم ماده خشک) را نشان دادند و پس از آن‌ها گل‌ها (۴۷ میلی‌گرم)، پیازها (۳۸ میلی‌گرم) و برگ‌ها (۲۸ میلی‌گرم) قرار داشتند. در رابطه با تانن‌های متراکم (CT)، بالاترین سطوح در برگ‌ها با ۴۴۹ میلی‌گرم معادل کاتچین بر گرم، و پس از آن در گل‌ها با ۳۲۵ میلی‌گرم، پیچ‌ها با ۲۹۳ میلی‌گرم و در نهایت پیازها با ۲۷۵ میلی‌گرم معادل کاتچین بر گرم ثبت شد.

در خصوص فعالیت آنتی‌اکسیدانی، عصاره‌های گل مقدار غلظت بازدارندگی ۵۰ درصد (IC50) معادل ۵۹.۳۸ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر، عصاره‌های پیچ ۶۸.۸۶ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر، عصاره‌های برگ ۷۴.۱۶ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر و عصاره‌های پیاز ۱۲۶.۵۱ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر را نشان دادند. عصاره‌های برگ و پیاز فعالیت کمتری داشتند، به‌طوری که مقادیر IC50 آن‌ها (به ترتیب ۷۴.۱۶ و ۱۲۶.۵۱ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) بیشتر از IC50 اسید اسکوربیک (۰.۰۸۲ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) بود. در مورد فعالیت ضدباکتریایی، حساسیت کمی مشاهده شد که تأیید کرد زعفران فعالیت ضدباکتریایی چشمگیری ندارد.

همچنین مطالعه سمیت حاد بر روی موش‌های صحرایی از طریق تجویز خوراکی دوزهای مختلف زعفران (۵۰۰، ۱۵۰۰ و ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم) انجام شد که از طریق آن مقدار دوز کشنده ۵۰ درصد (LD50 > ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم) تعیین گردید. آزمون‌های سمیت نشان داد که در دوزهای بالا (بیش از ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم)، زعفران تأثیر معناداری بر پارامترهای بیوشیمیایی در گروه‌های تحت درمان با زعفران ندارد. بخش‌های بلااستفاده زعفران مانند گل‌ها، پیازها و برگ‌ها، پتانسیل آنتی‌اکسیدانی قابل‌توجهی را نشان دادند که بیانگر قابلیت استفاده نویدبخش آن‌ها در حوزه‌های مختلف است و از انجام تحقیقات بیشتر در زمینه کاربردهای درمانی بالقوه حمایت می‌کند.

The medicinal plant Crocus sativus L., or saffron, is well-known for its antioxidant and therapeutic qualities in addition to its high concentration of secondary metabolites. With a focus on valorizing the plant’s underutilized parts, the present study intended to investigate the biochemical analysis, antioxidant action, antimicrobial activities, and acute toxicit of various extracts obtained from Moroccan saffron. Total polyphenol content (TPC) was determined in aqueous preparation. Flowers had the highest concentration, followed by stigmas, bulbs, and leaves (854, 848, 276 and 123 mg GAE/g dry matter (DM), respectively). For total flavonoids (TFC), stigmas revealed the highest concentration (106 mg QE/g DM), followed by flowers (47 mg), bulbs (38 mg) and leaves (28 mg). As for condensed tannins (CT), the highest levels were recorded in leaves with
449 mg CE/g, followed by flowers with 325 mg CE/g, then stigmas 293 mg CE/g, and finally bulbs 275 mg CE/g. Concerning antioxidant activity, flower extracts showed a concentration value to inhibit 50 % (IC50) of 59.38 mg/mL, those of stigmas an IC50 of 68.86 mg/mL, those of leaves an IC50 of 74.16 mg/mL, and those of bulbs an IC50 of 126.51 mg/mL. Leaves and bulbs extracts demonstrate less intense activity, with values of IC50 of 74.16 mg/mL and 126.51 mg/mL, respectively were higher than the IC50 of the ascorbic acid (0.082 mg/mL). As for the antibacterial activity, low sensitivity was detected, which confirmed that Saffron does not represent a marked antibacterial activity. An acute toxicity study was also conducted on rats, by orally administrating different doses of Safran (500, 1500 and 4000 mg\kg), the determination the lethal dose 50 (LD50 > 4000 mg\kg) was carried out. The toxicity tests revealed that at high doses (> 4000 mg/kg), saffron does not significantly
affect the biochemical parameters in the groups treated with saffron. The parts of saffron that are not used, such as the flowers, the bulbs, and the leaves, indicated a notable antioxidant potential, suggesting a promising utilization in different domains.