تحلیل ساختار بازار و الگوی صادرات زعفران ایران

زعفران یکی از محصولات کشاورزی ویژه ایران است و به دلیل قیمت بالای آن در صادرات غیرنفتی جایگاه خاصی دارد. در این مطالعه، ساختار بازار زعفران در بازه زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۸ در بسته‌بندی‌های مختلف و قدرت بازار ایران در کشورهای هدف نسبت به رقبا با استفاده از شاخص هیرپندال-هیرشمن بررسی شد و اولویت‌بندی کشورهای هدف ایران بر اساس شاخص‌های مداومت بازار، میانگین قیمت (دلار)، سهم متوسط واردات کشور هدف، ضریب نوسان قیمت و ضریب نوسان سهم واردات کشور هدف با استفاده از روش رده‌بندی عددی تعیین گردید. نتایج نشان داد که بازار زعفران در بازه ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۸ بین الیگوپولی باز و الیگوپولی بسته قرار داشته است. همچنین، نتایج اولویت‌بندی صادرات زعفران در بسته‌بندی‌های کمتر از ۱۰ گرم نشان داد که نروژ، امارات متحده عربی و اسپانیا به ترتیب در رتبه‌های اول تا سوم قرار دارند.نتایج اولویت‌بندی بسته‌بندی زعفران در بسته‌های ۱۰ تا ۳۰ گرمی نشان داد که بهترین بازارهای هدف امارات متحده عربی، اسپانیا و عربستان سعودی هستند. با توجه به نتایج اولویت‌بندی کشورهای هدف در کدهای تعرفه‌ای مختلف، پیشنهاد می‌شود از توافق‌نامه‌های ترجیحی و دو جانبه در بازاریابی زعفران در کشورهای اولویت‌دار در هر کد تعرفه‌ای استفاده شود تا آماده تغییر الگوی صادرات و رسیدن به الگوی پیشنهادی باشیم.

Saffron is one of the special agricultural products of Iran and due to its high price in non-oil exports has a special place. In this study, the structure of saffron market during 2001 to 2018 in different packaging and market power of Iran in target countries compared to competitors was investigated using Hierpindal-Hirschman index, and prioritization of target countries of Iran based on market continuity indices, average price (dollar), average import share of target country, price fluctuation coefficient and target country import share fluctuation coefficient were determined using numerical taxonomy approach. The results showed that the saffron market was between open oligopoly and closed oligopoly during 2001 to 2018. Also, the results of prioritization of saffron exports in packages of less than 10 grams indicated that Norway, the United Arab Emirates (UAE) and Spain were ranked one to three. The results of the prioritization of the saffron packaging in 10 to 30 gram packages showed that the best target markets were UAE, Spain and Saudi Arabia. Considering the prioritization results of the target countries in different tariff codes, it is suggested to use preferential and bilateral agreements on the marketing of saffron in countries prioritized in each tariff code (see the results) to be prepared to change the export pattern and reach the proposed pattern.