مناسب‌ترین مناطق کشت گیاه زعفران به کمک فرآیند تحلیل شبکه‌ای در استان اصفهان

توسعه پایدار کشاورزی مستلزم شناخت و توسعه روش‌های علمی است که نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف آب، اشتغال و درآمد‌زایی، سلامت جامعه و صادرات غیر‌نفتی داشته باشند. ارزش بارز اقتصادی و درمانی، تقاضای بازار و سطح فرآوری بالای گیاهان دارویی باعث شده است تا کشت­وکار این گیاهان در سرتاسر دنیا روزبه‌روز افزایش یابد و با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی کشور ایران، توسعه کشت این گیاهان به‌ویژه در نواحی خشک و نیمه‌خشک اهمیت دو چندانی پیدا کرده است. گیاه زعفران یکی از این گیاهان است که در صنایع دارویی، درمانی، فراورده‌های بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده می‌شود و ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد. بنابراین در پژوهش حاضر معیارهای اقلیمی شامل بارش، درجه حرارت و تبخیر، معیارهای توپوگرافی و اجتماعی- اقتصادی به‌عنوان معیارهای مؤثر در کشت گیاه زعفران انتخاب شده‌اند و به ‌کمک فرآیند تحلیل شبکه‌ای وزن‌دهی شده و سپس از سامانه اطلاعات جغرافیایی برای رقومی‌سازی و تلفیق لایه‌ها استفاده شده است. پس از تشکیل پایگاه اطلاعات فضایی منطقه، اطلاعات توصیفی نقشه‌ها به آن‌ها اضافه گردید، هم‌پوشانی وزنی در محیط GIS صورت گرفت و در نهایت پهنه‌بندی مناطق مستعد کشت زعفران انجام شد. نتایج نشان داده است که سه عامل میانگین بارش، میانگین دمای سالیانه و ارتفاع، با وزن‌های 0.306، 0.216 و 0.104 بیشترین تأثیر و پارامتر ساعت آفتابی با وزن 0.052 کمترین تأثیر را بر کمیت و کیفیت گیاه زعفران داشته‌اند. همچنین بر اساس نقشه پهنه‌بندی، شهرستان‌های گلپایگان، خوانسار، میمه و نجف‌آباد بیشترین مناطق مستعد کشت این گیاه را در خود جای داده‌اند.

Sustainable agricultural development requires the recognition and development of scientific methods that play an effective role in optimizing water consumption, employment and income generation, public health, and non-oil exports. The significant economic and medicinal value, market demand, and high level of processing of medicinal plants have led to an increasing cultivation of these plants worldwide. Considering Iran’s climatic and geographical conditions, the cultivation of these plants, especially in arid and semi-arid regions, has become even more important. Saffron is one of these plants, which is used in pharmaceutical, therapeutic, hygienic and cosmetic products, and the food industry, and has very high economic value. Therefore, in the present study, climatic criteria including precipitation, temperature, and evaporation, as well as topographic and socio-economic criteria, were selected as effective factors in saffron cultivation. These criteria were weighted using the Analytic Network Process and then a Geographic Information System (GIS) was used to digitize and integrate the layers. After creating the spatial information database of the region, descriptive map information was added, weighted overlay was performed in the GIS environment, and finally, zoning of areas suitable for saffron cultivation was conducted. The results showed that the three factors of average precipitation, average annual temperature, and elevation, with weights of 0.306, 0.216, and 0.104, had the greatest impact, while sunshine hours with a weight of 0.052 had the least impact on the quantity and quality of saffron. Additionally, based on the zoning map, the counties of Golpayegan, Khansar, Meymeh, and Najafabad have the largest areas suitable for the cultivation of this plant.