واکاوی نقش عوامل اجتماعی-اقتصادی در پایداری اکولوژیکی کشت زعفران؛ مطالعه موردی شهرستان گناباد

پیروی از نظامهای کشت پایدار محصولات کشاورزی امری ضروری و تضمین کننده تامین نیاز بشر به غذا در بلند مدت است. یکی از مهمترین محصولات کشاورزی تولید شده در ایران، زعفران است که منبع درآمد اصلی برای بسیاری از روستانشینان شرق کشور به شمار می رود. از این رو، توجه به پایداری کشت این محصول از اهمیت ویژهای برخوردار است. مطالعه حاضر با هدف سنجش پایداری اکولوژیکی کشت بومهای زعفران شهرستان گناباد و شناسایی عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر آن در سال 1398 انجام شد. ابزار تحقیق، پرسشنامه بوده و بر اساس روش نمونه گیری تصادفی ساده، 193 پرسشنامه تکمیل شد. به منظور دستیابی به اهداف تحقیق، ابتدا بر اساس 12 معیار و بر مبنای روش TOPSIS به ارزیابی پایداری اکولوژیکی مزارع پرداخته شد.
در ادامه، الگوی الجیت ترتیبی برای تعیین عوامل اثرگذار بر پایداری مزارع بکار گرفته شد. بر پایه نتایج، افزایش در متغیرهای نگرش نسبت به کشاورزی پایدار، سن، درآمد و تحصیالت و نیز داشتن بیمه محصولات کشاورزی و دنبال کردن کشاورزی بعنوان شغل اصلی بصورت معنیداری موجب افزایش احتمال قرارگیری زعفران کاران در گروههای پایدارتر میشود. ضریب متغیر کلاسهای آموزشی و ترویجی منفی بوده ولی در سطح مطلوب آماری، معنی دار نیست. بنابراین بهبود نگرش کشاورزان نسبت به کشاورزی پایدار، بهره گیری از تجارب کشاورزان مسن، حمایت مالی از زعفرانکاران در راستای تامین نهاده های مورد نیازو اصالح ساختار کلاسهای آموزشی و ترویجی، میتوانند به عنوان راهکارهایی برای پایدارسازی کشت این محصول ارزشمند مطرح باشند.

The implementation of sustainable farming systems is essential for ensuring long-term food supply.
One of the most important agricultural products produced in Iran is saffron, which is the main
source of income for many villagers in the east of the country. Therefore, attention must be paid to
the sustainable saffron cultivation in main saffron production regions. The present study was
conducted with the aim of measuring the ecological sustainability of saffron farms in Gonabad
county and identifying the socio-economic factors affecting it in 2020. The data collection tool was a
questionnaire and 193 questionnaires were completed based on simple random sampling procedure.
In order to achieve the research objectives, first, ecological sustainability of farms was evaluated
based on 12 criteria and using TOPSIS method. Subsequently, an ordered logit model was carried
out to determine the factors affecting farm sustainability. Study findings reveal that perception
towards sustainable agriculture, age, income and education, as well as having agricultural insurance
and pursuing agriculture as the main job, have positive and significant effect on the probability of
saffron farmers to be in more sustainable groups. Training courses, by contrast, has a negative effect
on this probability, however, it is not significant at the desired statistical probability level. Therefore,
improving farmers’ perception towards sustainable agriculture, using the experiences of older
farmers, financially supporting saffron growers in order to provide the required inputs, and a
fundamental revision of the content of training courses can be considered as strategies to enhance
the ecological sustainability of this valuable spice.