شناسایی و اولویت بندی فناوری های مناسب سورتینگ پیاز زعفران مبتنی بر تحلیل سلسله مراتبی

زعفران یکی از گرانبهاترین گیاهان ادویهای و دارویی با ارزش اقتصادی بسیار است. سورتینگ پیازهای زعفران بر پایه اندازه یکی از مهمترین فرایندهای تولید و تأثیرگذار در عملکرد این محصول است. این پژوهش طی سال های 1398 و 1399 ،با هدف شناسایی و اولویت بندی فناوری های مناسب موجود در کشور برای سورتینگ پیازهای زعفران اجرا شد. اطلاعات و مشخصات فنی سورترها گردآوری و بررسی شد. فناوری های مناسب از طریق نظرسنجی و بازدیدهای تخصصی شناسایی و معیارهای مقایسه تعیین شد. گزینه ها متعلق به سه شرکت “ناردیس”، “طالی سرخ گلشید ایرانیان” و “گروه صنعتی سیفی” و معیارها شامل “ظرفیت”، “دقت”، “راحتی کاربرد”، “قابل حمل بودن”، “تعداد دسته ها”، “کیفیت پیازهای سورت شده”، “چندکاره بودن”، “تلفات کمّی”، “تعداد اپراتور”، “قیمت”، “توان” و “هزینه تعمیر و نگهداری” بود. به منظور اولویت بندی گزینه ها و انتخاب مناسب ترین فناوری از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP (و وزن دهی معیارها و گزینه ها در نرم افزار Choice Expert استفاده شد. معیارها بر اساس نظر خبرگانِ زعفران )20 نفر( با تکمیل پرسشنامه ارزشگذاری شد. نتایج نشان داد که “تلفات کمّی” و “کیفیت پیاز سورت شده” به ترتیب با وزنهای نسبی 14/0 و 135/0 اثرگذارترین معیارها و “قابل حمل بودن” با وزن نسبی 045/0 کم اثرترین معیار در انتخاب فناوری مناسب سورتینگ پیاز زعفران هستند )شاخص ناسازگاری=01/0 .) تحلیل حساسیت کارآیی نشان داد که سورتر “ناردیس” از نظر “تعداد اپراتور”، “قیمت” و “توان” نسبت به دو سورتر دیگر ارجحیت دارد. سورتر “طالی سرخ گلشید ایرانیان” از نظر “ظرفیت” و “چندکاره بودن” دارای برتری نسبت به دو سورتر دیگر است. سورتر”گروه صنعتی سیفی” از نظر “دقت”، “راحتی کاربرد”، “قابل حمل بودن”، “تعداد
دسته ها”، “تلفات کمّی” و “هزینه تعمیر و نگهداری” نسبت به دو سورتر دیگر برتر است. بر اساس نتایج تلفیق، سورتر “گروه صنعتی سیفی” مبتنی بر روش غلتک های واگرا به عنوان مناسب ترین فناوری برای سورتینگ پیاز زعفران معرفی شد.

Saffron is one of the most valuable spices and medicinal plants with a great economic value. Saffron corms sorting based on the size is one of the most important production processes which is effective on the crop yield. This research was conducted during 2019 and 2020 with the aim of identification and prioritization of the appropriate technologies in Iran for sorting the saffron corms. The information and technical specifications of the sorters were collected and checked. Appropriate technologies were identified through survey and specialized visits. Comparison criteria were also determined. The options belonged to three companies: ‘Nardis ’,‘Red Gold of Iranian Golshid’ and ‘Seifi Industrial Group’. The criteria included ‘Capacity’, ‘Accuracy’, ‘Ease of use’, ‘Portability’, ‘Number of categories’, ‘Sorted corms quality’, ‘Multitasking’, ‘Losses’, ‘Number of operators’, ‘Price’, ‘Power’ and ‘Maintenance cost’. To prioritize the options and select the most appropriate technology, Analytical Hierarchy Process (AHP) and weighting of the criteria and options were used in Expert Choice software. The criteria were given value based on the opinions of 20 experts with completing the questionnaire. Results indicated that ‘Losses’ and ‘Sorted corms quality’ were the most effective criteria with relative weights of 0.14 and 0.135, respectively. Moreover, ‘Portability’ was the least effective criteria to select the appropriate technology for saffron corms sorting with relative weight of 0.045 (Inconsistency=0.01).Performance sensitivity analysis showed that ‘Nardis’ sorter is preferable to the other two sorters in terms of ‘Number of operators’, ‘Price’ and ‘Power’. Moreover, ‘Red Gold of Iranian Golshid’ sorter is preferable to the other two sorters in terms of ‘Capacity’ and ‘Multitasking’. ‘Seifi Industrial Group’ sorter is superior to the other two sorters in terms of ‘Accuracy’, ‘Ease of use’,‘Portability’,‘Number of categories’, ‘Losses’ and ‘Maintenance cost’. Based on synthesis results, ‘Seifi Industrial Group’ sorter based on divergent rollers technique was introduced as the most appropriate technology for saffron corm sorting.