روابط فنوتیپی و ژنوتیپی بین صفات زعفران بر اساس تحلیل مسیر

برای مطالعه و ارزیابی تغییرات فنوتیپی و ژنوتیپی بین اکوتیپ‌های مختلف زعفران و روابط فنوتیپی/ژنوتیپی بین عملکرد و اجزای عملکرد گل زعفران، یک آزمایش طرح مربع‌بندی شکسته‌شده به صورت بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دانشگاه ارومیه در سال‌های زراعی ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ انجام شد. ۱۵ صفت از عملکرد و اجزای عملکرد گل زعفران اندازه‌گیری شد، از جمله: وزن تر کلاله، وزن خشک کلاله و طول کلاله. نتایج نشان داد که واریانس‌های ژنتیکی برای اکثر صفات بسیار بیشتر از واریانس‌های فنوتیپی است. وزن تر و خشک برگ (به ترتیب ۹۴ و ۹۵ درصد) و عملکرد خشک کلاله (۹۴ درصد)، بیشترینheritability (توارث‌پذیری) را بین صفات داشتند. همچنین به‌طور واضح مشخص شد که این صفات بیشترین تنوع ژنتیکی را دارند. نتایج ضرایب همبستگی نشان داد که همبستگی‌های فنوتیپی برای تقریباً تمام صفات بالاتر از همبستگی‌های ژنتیکی بود. صفات تعداد غده‌های دختر (۹۸/۰)، تعداد گل (۹۷/۰)، وزن غده‌های دختر خشک و تر (به ترتیب ۹۶/۰ و ۹۵/۰) و وزن خشک کلاله، بالاترین همبستگی ژنتیکی را با عملکرد خشک کلاله داشتند. تحلیل مسیر فنوتیپی و ژنوتیپی نشان داد که وزن تر و خشک کلاله، تعداد گل، عرض برگ و وزن خشک گل، بیشترین اثرات مستقیم مثبت را بر عملکرد خشک کلاله دارند. به‌طور کلی، با هدف مطالعه و ارزیابی ضرایب همبستگی ژنوتیپی، پارامترهای ژنتیکی و اثرات مستقیم و غیرمستقیم ژنوتیپی، می‌توان نتیجه گرفت که صفاتی مانند تعداد گل، تعداد برگ، وزن و تعداد غده‌های دختر، موثرترین صفات بوده و بیشترین اثرات مثبت را بر عملکرد زعفران دارند. بنابراین، با انتخاب فنوتیپی اکوتیپ‌های زعفران با توجه به این صفات، می‌توان عملکرد زعفران را افزایش داد.

To study and assess the phenotypic and genotypic variations between different saffron ecotypes and the phenotypic/genotypic relationships between yield and yield components of saffron flower a split plot experiment in randomized complete block design with three replications was conducted at the agricultural research station of Urmia University, Urmia, Iran during 2011-13 cropping years. 15 traits of yield and yield components of saffron flower were measured such as: Fresh Stigma Weight, Dry Stigma Weight and Stigma Length. The results showed that genetic variances were much higher than phenotypic variances for more traits. Fresh and dry leaf weight (94 and 95% respectively) and dry stigma yield (94%) had the highest heritability between traits. It became also very clear that these traits had the highest genetic diversity. Results of the correlation coefficients showed that the phenotypic correlations were higher than the genotypic correlations for almost of all traits. Traits daughter corm number (0.98), flower number (0.97), dry and fresh daughter corm weight (0.96 and 0.95, respectively) and dry stigma weight had the highest genotypic correlation with dry stigma yield. Phenotypic and genotypic path analysis determined that fresh and dry stigma weight, flower number, leaf width and dry flower weight had the highest positive direct effects on dry stigma yield. In general, with the purpose of the study and assessments to genotypic correlation coefficients, genetic parameters and genotypic direct and indirect effects, we can conclude that traits flower number, leaf number, weight and number of daughter corm were the most effective traits and had the highest positive impacts on the saffron yield. Therefore, with the phenotypic selection of saffron ecotypes in respect of these traits the saffron yield can be increased.