اثر تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی با کاربرد خارجی بر نمو گیاه زعفران

تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی نقش مهمی در رشد و نمو گیاه دارند. مواد شیمیایی قابل استفاده خارجی متعلق به کلاس‌های عملیاتی مختلف هستند و هر کدام در مراحل مختلف رشد گیاه نقشی حیاتی و مؤثر ایفا می‌کنند. زعفران (Crocus sativus L.\text{Crocus sativus L.}Crocus sativus L.) یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین گیاهان دارویی و معطر است که به خانواده Iridaceae\text{Iridaceae}Iridaceae تعلق دارد. به دلیل عدم امکان تکثیر جنسی در طبیعت، رشد آن می‌تواند به صورت غیرجنسی با کورم‌های دختری که هر سال ایجاد می‌شوند، حفظ شود. در این آزمایش، اثرات کاربرد برون‌زای پاکلوبوترازول، ایندول-۳-بوتیریک اسید، زئاتین و پیکلرآم بر مراحل نموی زعفران مورد مطالعه قرار گرفت. داده‌ها بر روی خصوصیات بخش هوایی و کورم متمرکز بودند که در یافته‌های نموی این گیاه اهمیت دارند. در تیمارها، پاکلوبوترازول (۱۰ یا ۲۰ میلی‌گرم در لیتر)، ایندول-۳-بوتیریک اسید (۱ یا ۳ میلی‌گرم در لیتر)، زئاتین (۱ یا ۳ میلی‌گرم در لیتر) و پیکلرآم (۵ یا ۱۰ میلی‌گرم در لیتر) به صورت جداگانه علاوه بر کنترل، ۴۵ روز پس از کاشت در خاک و در شرایط گلخانه به زعفران اعمال شدند. بر اساس داده‌ها، غلظت‌های پیکلرآم نقش بازدارنده‌ای در فعال‌سازی غده‌ها، تعداد برگ‌ها و خصوصیات نموی کورم (تعداد، وزن، قطر و عملکرد کورم دختری) داشتند، اما بالاترین ارتفاع گیاه را (به ترتیب ۶۰.۹۸ سانتی‌متر در ۱۰ میلی‌گرم در لیتر و ۵۷.۳۷ سانتی‌متر در ۵ میلی‌گرم در لیتر) ایجاد کردند. تیمار پاکلوبوترازول با غلظت ۱۰ میلی‌گرم در لیتر بهترین تولید کورم (۴۶۹ کیلوگرم در هکتار) را نسبت به سایر تیمارها و کنترل به دست آورد. زئاتین در غلظت ۳ میلی‌گرم در لیتر برای بهترین فعال‌سازی غده‌ها (۲.۸۱ گره فعال در هر کورم) مؤثر بود. در نتیجه، نمو زعفران به طور قابل توجهی تحت تأثیر تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی اعمال شده خارجی در شرایط خاک قرار می‌گیرد و روش‌های کاربرد را می‌توان در مطالعات روی بخش‌های هدفمند گیاه پیشرفت داد.

Plant growth regulators have important roles in plant growth and development. The externally applicable chemicals belong to different action classes and each one has a crucial and effective role at different plant growing stages. Saffron (Crocus sativus L.) is one of the most important and valuable medicinal and aromatic plant, belongs to Iridaceae family. Because of impossibility of generative propagation in nature, growing can be maintained asexually with daughter corms occurred each year. In this experiment, the effects of exogenously applied paclobutrazol, indole-3-butyric acid, zeatin and picloram on saffron developmental stages were studied. Data were focused on aerial part and corm related characters which is important in developmental findings in this plant. In the treatments, paclobutrazol (10 or 20 mg L-1), indole-3-butyric acid (1 or 3 mg L-1), zeatin (1 or 3 mg L-1) and picloram (5 or 10 mg L-1) were applied alone besides control to saffron 45 days after planting to the soil under greenhouse condition. According to the data picloram concentrations have a retardant role in nodium activation, leaf number and corm developmental characters (number, weight, diameter and yield of daughter corm) but cause the highest plant height (60.98 cm in 10 mg L-1 and 57.37 cm in 5 mg L-1). In 10 mg L-1 paclobutrazol treatments resulted as the best corm production (469 kg da-1) than the other treatments and control. Zeatin at 3 mg L-1 concentration was found effective on the best nodium activation (2.81 active nodes/corm). In conclusion, saffron development is affected significantly by externally applied plant growth regulators under soil condition and the application methods can be progressed in studies on aimed parts of the plant.