تحلیل رقابت پذیری صادرات با تاکید بر نقش اثرشلاقی در زنجیره تامین زعفران ایران

در میان محصولات کشاورزی، زعفران از اقلام مهم صادراتی است که در سال های اخیر رقابت پذیری صادراتی آن برای شرکت های صادر کننده ایرانی در بازار جهانی کاهش پیدا کرده است. این مطالعه ریشه عدم موفقیت را در تحلیل و تبیین عوامل تعیین کننده رقابت پذیری زنجیره عرضه، از طریق شش عامل مدل الماس پورتر، و با بهره گیری از روش مرور مطالعات و نتایج گذشته جستجو کرده است. این مطالعه سعی دارد، ضمن تبیین نقش آفرینی کمی و کیفی عوامل پورتر بر رقابت پذیری زنجیره – تامین، تاثیر پذیری آن را از اثر شلاقی” به عنوان یکی از چالش های کنونی این محصول در زنجیره تامین زعفران و تاثیر گذاری آن بر ایجاد و تشدید این پدیده، که اصولا در نتیجه تغییرات و نارسائیهای اطلاعاتی مربوط به بخش تقاضا، نوسانات قیمت و بازاریابی است، و نهایتا به صورت افزایش موجودی و مازاد تولید خود را نشان می دهد، را تحلیل کند. با این تحلیل صورت گرفته، محل های اثرگذاری و اثر پذیری پدیده شلاقی از عوامل تعیین کننده مزیت رقابتی، و تاثیرات کیفی و توصیفی آن را بر رقابت پذیری زنجیره عرضه زعفران روشن تر گردید. بنابراین می توان با اعمال یکسری تمهیدات، سیاست های مناسب و کار آمد در حوزه بازاریابی و مشوقهای پایدار مصرف داخلی و صادراتی، به کاهش اثرات این پدیده بر زنجیره ارزش زعفران ایران و نتیجتا افزایش رقابت پذیری کمک شایانی نمود.

Among agricultural products, saffron is an important export item, but in recent years, its export competitiveness for Iranian exporting companies in the global market has declined. This study explores the root of this lack of success by analyzing and explaining the determining factors of supply chain competitiveness through the six factors of Porter’s Diamond Model, utilizing a review of past studies and results. The study aims to elucidate the quantitative and qualitative roles of Porter’s factors on supply chain competitiveness, analyze the influence of the “bullwhip effect” — one of the current challenges in the saffron supply chain — and assess its impact on the creation and intensification of this phenomenon, which generally results from changes and deficiencies in demand-related information, price fluctuations, and marketing, ultimately manifesting as increased inventory and overproduction. Through this analysis, the points of influence and susceptibility of the bullwhip effect to the determinants of competitive advantage and its qualitative and descriptive impacts on saffron supply chain competitiveness have become clearer. Therefore, by implementing a series of measures, appropriate and efficient policies in the field of marketing, and sustainable incentives for domestic consumption and exports, it is possible to significantly help reduce the impacts of this phenomenon on the Iranian saffron value chain and consequently increase competitiveness.