مقایسه ی پروفایل متابولیکی زعفران های مناطق مختلف استان خراسان رضوی بر اساس خاستگاه جغرافیایی آنها با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی گازی-طیف سنجی جرمی (GC-MS)

زعفران گیاهی از گونه کروکوس ساتیووس از ارزشمندترین گیاهان بومی ایران بوده و در جهان به عنوان گران قیمت ترین ادویه و طلای سرخ مشهور شده است. کلاله زعفران حاوی سه ترکیب اصلی کروسین (رنگدانه های کاروتنوئیدی محلول در آب)، پیکروکروسین (گلیکوزید تلخ مزه) و سافرانال (جزء اصلی مواد فرار معطر زعفران) می باشد. این مطالعه به منظور تعیین و مقایسه ی متابولیت های موجود در انواع زعفران های متفاوت بر اساس خاستگاه جغرافیایی آن­ها با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی گازی-طیف سنجی جرمی انجام شد و ۱۲ متابولیت فرار مربوط به زعفران های هفت منطقه مختلف خراسان رضوی مورد مقایسه قرار گرفتند. این مناطق عبارت بودند از تایباد، نیشابور،تربت حیدریه، تربت جام، زاوه، رشتخوار و کاشمر. نتایج تجزیه و تحلیل های آماری ( تست آنالیز واریانس ANOVA و به دنبال آن تست دانکن) نشان دادند که در سطح اطمینان ۹۵% این نمونه ها در سطح پنج متابولیت فرار در این مناطق تفاوت معنی دار داشته و همین امر باعث تمایز زعفران مناطق مختلف از یکدیگر شده است. این متابولیت های فرار شامل سافرانال، مگاستیگما ۴-۶-۸ ترین، آلفا گایین، ایکوزان و ویتامین E می باشند که مسئول عطر و خواص درمانی زعفران هستند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که علیرغم شباهت در محتویات متابولیکی زعفران ها تفاوت های معناداری بین سطح برخی ازمتابولیت ها وجود دارد اگرچه این مناطق نزدیک به هم هستند. این تفاوت ها نشان می دهد که این زعفران ها می توانند به اهداف مختلفی شامل صنایع دارویی، غذایی، آرایشی و بهداشتی استفاده شوند. زعفران تربت جام مناسب برای استفاده در صنایع غذایی می باشد چون متابولیت مسئول عطر در آن غلظت بالایی دارد و زعفران منطقه تایباد مناسب برای مصرف در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی می باشد. کیفیت زعفران کاشمر از بقیه پایین تر است.

Saffron is a plant from Crocus sativus species, one of the most valuable indigenous herbs in Iran and is known as the most expensive spice and red gold. Saffron stigma consists of three major constituents, including crocin (water-soluble carotenoid pigments), picrocrocin (bitter glycoside tasting), and safranal (the major volatile constituents in saffron aroma). The aim of this study was to determination and comparison of existing metabolites in different types of saffron based on their geographical origin using gas chromatography-mass spectroscopy techniques (GC-MS). Thus, 13 volatile metabolites were determined and compared in different saffron samples from seven different regions of the Khorasan Razavi province. These regions are Taybad, Neyshabour, Torbate Heydarieh, Torbate Jam, Zaveh and Kashmar. The results obtained from statistical analysis (analysis of variance ANOVA followed by Duncan test) show that the level of metabolites were different in different regions and this can be the main reason for their discrimination against each other. These volatile metabolites were safranal, Megastigma-4,6(Z),8(Z)-triene, α-Guaiene, icosane and vitamin E. The results of this study show that in spite of similarities of constituents of these saffron samples, there are significant differences between the levels of metabolites in these regions although these region are close to each other. These differences show that these forms of saffron can be applied for different purposes including pharmaceutical, food, cosmetic and health industries depending on their origin. Saffron of Torbat-e-jam is proper for food industries since it is rich in aroma and that produced in Taibad is proper for pharmaceutical, cosmetic and health industries. The quality of Kashmar saffron is worse than that of other regions.