فرمولاسیون بهینه‌شده مخلوط عصاره سه جزئی از زعفران مراکشی (کلاله، برگ‌ها و گلبرگ‌ها) برای فعالیت آنتی‌اکسیدانی تقویت‌شده

این مطالعه پتانسیل آنتی‌اکسیدانی مخلوط سه جزئی حاصل از کلاله، برگ‌ها و گلبرگ‌های زعفران مراکشی را ارزیابی کرد و هدف آن ارزش‌گذاری این محصولات فرعی کم‌مصرف بود. پروفیل شیمیایی عصاره‌های هیدرواتانولی با استفاده از کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا با آشکارساز آرایه دیودی (HPLC-DAD) انجام شد و ترکیبات زیست‌فعال اصلی از جمله کروسین (۱۱.۰۴٪)، روتین (۲۲.۳۲٪) و اسید الاژیک (۶۲.۴۷٪) شناسایی شدند. ظرفیت آنتی‌اکسیدانی با استفاده از آزمون‌های DPPH و ABTS ارزیابی شد که مقادیر IC50 برای DPPH از ۸۸.۶۷ ± ۰.۸۳ میکروگرم بر میلی‌لیتر تا ۲۹۱.۴۱ ± ۰.۹۱ میکروگرم بر میلی‌لیتر و برای ABTS از ۱۱۶.۷۶ ± ۱.۳۱ میکروگرم بر میلی‌لیتر تا ۲۸۶.۸۷ ± ۰.۲۵ میکروگرم بر میلی‌لیتر به دست آمد. یک طرح مخلوط سیمپلکس-سنتروئید برای تعیین نسبت‌های بهینه اجزا به کار رفت. مخلوط بهینه DPPH (۴۳٪ کلاله، ۳۵٪ برگ، ۲۲٪ گلبرگ) به مقدار IC50 برابر با ۹۷.۳۶ ± ۱.۲۳ میکروگرم بر میلی‌لیتر دست یافت که با مقدار پیش‌بینیشده ۹۵.۹۶ میکروگرم بر میلی‌لیتر مطابقت نزدیک داشت. به طور مشابه، مخلوط بهینه ABTS (۴۵٪ کلاله، ۳۵٪ برگ، ۲۰٪ گلبرگ) به مقدار IC50 برابر با ۱۱۰.۵۹ ± ۶.۸۲ میکروگرم بر میلی‌لیتر رسید که با مقدار پیش‌بینیشده ۱۰۶.۳۱ میکروگرم بر میلی‌لیتر همسو بود. هر دو ترکیب از آنتی‌اکسیدان‌های استاندارد مانند BHT و اسید اسکوربیک بهتر عمل کردند. این یافته‌ها از استفاده سینرژیک محصولات فرعی زعفران در نگهداری مواد غذایی، نوتراسوتیکال‌ها و داروهای زیستی حمایت می‌کند و راه‌حلی سازگار با محیط زیست و مقرون به صرفه منطبق با اصول اقتصاد چرخشی ارائه می‌دهد.

This study evaluated the antioxidant potential of a three-component mixture derived from Crocus sativus L. stigmas, leaves, and tepals, aiming to valorize these underutilized by-products. Hydroethanolic extracts were chemically profiled using High-Performance Liquid Chromatography with Diode-Array Detection (HPLC-DAD), identifying major bioactive compounds including crocin (11.04%), rutin (22.32%), and ellagic acid (62.47%). Antioxidant capacity was assessed using DPPH and ABTS assays, yielding IC50 values ranging from 88.67 ± 0.83 µg/mL to 291.41 ± 0.91 µg/mL for DPPH, and from 116.76 ± 1.31 µg/mL to 286.87 ± 0.25 µg/mL for ABTS. A simplex-centroid mixture design was employed to determine optimal component ratios. The best-performing DPPH mixture (43% stigmas, 35% leaves, 22% tepals) achieved an IC50 of 97.36 ± 1.23 µg/mL, closely matching the predicted 95.96 µg/mL. Similarly, the optimal ABTS blend (45% stigmas, 35% leaves, 20% tepals) reached an IC50 of 110.59 ± 6.82 µg/mL, aligning with the predicted 106.31 µg/mL. Both combinations outperformed standard antioxidants like BHT and ascorbic acid. These findings support the synergistic use of saffron by-products in food preservation, nutraceuticals, and biopharmaceuticals, offering an eco-friendly, cost-effective solution aligned with circular economy principles.