دانشنامه جامع زعفران (ویکی زعفران) به نقل از ایرنا؛ زعفران گرانترین محصول و ارزشمندترین ادویه جهانی، خوشبو، خوشرنگ و درمانگر است که قدمتی حدود سههزار و پانصد ساله در تاریخ دارد.
محققان، رویشگاه اصلی زعفران را دامنههای زاگرس در ایران بهویژه الوند میدانند؛ قدیمیترین اسناد درباره زعفران از دیوارهنگارههای یک ستون حکاکیشده در دوران هخامنشیان بهدست آمده که نام این ادویه بر روی آن دیده میشود.
ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی، از مستعدترین مناطق کشت زعفران در دنیا بهشمار میرود و به همین لحاظ مقام اول تولید زعفران جهان را به خود اختصاص داده است.
استانهای خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، اصفهان، کرمان، یزد و فارس به ترتیب مقامهای اول تا هفتم سطح زیر کشت و تولید این محصول باارزش را دارند؛ نیاز آبی کم و ارزش جهانی بالا، از ویژگیهای منحصربهفرد این گیاه دارویی است.
سطح زیر کشت، میزان تولید و رتبه در فارس
سطح زیر کشت زعفران ایران بیش از ۱۳۰ هزار هکتار است که استانهای خراسان رضوی و جنوبی در این زمینه پیشگام هستند؛ سالانه حدود ۳۰۰ تن از محصول تولیدی ایران به کشورهای حوزه خلیج فارس، اروپا و چین صادر میشود.
در استان فارس، یک هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی زراعی با مجموع تولید چهار هزار و پانصد کیلوگرم به کشت زعفران اختصاص دارد؛ شهرستان استهبان با ۵۴۰ هکتار و میانگین تولید ۵.۴ کیلوگرم در هکتار، بیشترین سطح زیر کشت را در این استان داراست.
۲۳ شهرستان استان فارس پتانسیل کشت و توسعه زعفران را دارند که شهرستانهای استهبان، نیریز، مرودشت، اقلید، سپیدان و سروستان از تولیدکنندگان عمده هستند؛ سالانه بین ۵۰ تا ۸۰ هکتار کشت جدید زعفران در استان انجام میشود که در برنامه هفتم توسعه، سالانه ۵۰ هکتار پیشبینی شده است.
کمبود آب و خام فروشی
برای کشاورزان فارس، زعفران نمادی از امید، صبر و تداوم زندگی در دل خاک خشک است؛ یکی از کشاورزان دارنده مزرعه زعفران در فارس به ایرنا گفت: زعفران استهبان به دلیل عطر و طعم، از انواع برتر زعفران در کشور است؛ امسال کمبود آب مهمترین معضل ما برای کاشت و برداشت این محصول بود.
وی تاکید کرد: نیاز کم این گیاه به آب، یکی از دلایل تداوم کشت آن در این شهرستان است و چنانچه دولت در سالهای کمبارش با ارائه آب کمکی به ما کمک کند، سطح زیر کشت بالاتر خواهد رفت.
این کشاورز عنوان کرد: عدم مکانیزه بودن کاشت، کمبود کارگر، نبود شرکتهای بستهبندی و نبود خرید تضمینی از مهمترین مشکلات تولید زعفران است؛ افزایش ارزش افزوده زعفران استهبان در گرو ایجاد شرکتهای صادراتی و بستهبندی در این شهرستان است.
وی افزود: در مزارع زعفران استهبان آفت لارو پیازخوار وجود دارد که برخی سالها خسارات زیادی وارد میکند، اما هنوز پژوهش دقیقی برای رفع آن انجام نشده است.
به دلیل عدم فرآوری و نبود بستهبندی مناسب، زعفران این شهرستان و استان بهصورت خام و فلهای خارج میشود؛ ایجاد صنایع فرآوری و بستهبندی و تکمیل چرخه تولید و عرضه، برای فارس درآمدزایی چشمگیری خواهد داشت.
کمبود صنایع تبدیلی
یکی دیگر از کشاورزان استان فارس گفت: یک مُن زمین زعفران، ۶ تا هشت میلیون تومان (با احتساب گلتر) قیمت دارد؛ سالهای قبل، کشاورزان زعفران را بهصورت سنتی خشک میکردند، اما اکنون با دستگاه این کار را انجام میدهند که ظاهر بهتری دارد؛ متاسفانه یک دستگاه مربوط به صنایع تبدیلی در استهبان نداریم و اگر سال پربارشی داشته باشیم، شهرستان و کشاورزان به مشکل برمیخورند.
وی ادامه داد: کشت زعفران همچون باغ میماند. یک بار که پیاز آن کشت شود، تا چند سال حتی تا ۲۰ سال باقی میماند و محصول میدهد، اما مراقبت میخواهد؛ این محصول سم زیادی لازم ندارد و فقط یک بار کود نیاز دارد و برداشت آن تا نیمههای آذر تمام میشود؛ قیمت فروش زعفران امسال نسبت به سال گذشته دوبرابر شد و حدود مثقالی یک میلیون و دویست هزار تومان هم فروخته شد.
این کشاورز درباره مشکل نیروی کار افزود: پاک کردن زعفران (جدا کردن ریشه از کلاله) از عهده هر کسی برنمیآید و باید فردی مطمئن را پیدا کرد؛ اگر کارگاههای مکانیزه زعفرانپاککنی توسعه پیدا کند، مشکل کمبود کارگر در سالهای پربارش رفع میشود.
هزینه تولید و ارزش اقتصادی زعفران
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس به خبرنگار ایرنا گفت: با توجه به وضعیت موجود، هزینه احداث هر هکتار زعفران حدود یک میلیارد تومان است که عمدتا مربوط به خرید پیاز زعفران در سال اول است و از سال سوم بهبعد وارد فاز اقتصادی میشود؛ عمر مفید مزارع زعفران شش سال است. ارزش اقتصادی هر کیلوگرم زعفران ممتاز حدود ۱۶۰ تا ۱۸۰ میلیون تومان است.
ابوالفضل زمانیفرد تاکید کرد: میزان مصرف پیاز زعفران برای احداث یک هکتار، بین پنج تا ۱۰ تن بسته به روش سنتی یا مکانیزه متفاوت است.
اقدامات و برنامههای سازمان جهاد کشاورزی فارس
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، از اقدامات شاخص انجامشده در زمینه زعفران نام برد و گفت: معرفی متقاضیان برای تامین پیاز از استانهای خراسان رضوی و جنوبی بهطور میانگین ۲۰۰ تن در سال، تامین تسهیلات ارزانقیمت و تخصیص یارانه به متقاضیان واجد شرایط، برگزاری کلاسهای آموزشی از کاشت تا برداشت و خشککردن، برگزاری دوره آموزشی مکانیزه کردن کشت، حمایت از خرید دستگاههای کاشت پیاز و خشککن کلاله، اعزام کارشناسان به خراسان رضوی برای بازدید و بهروزکردن اطلاعات و همچنین معرفی و تجلیل از تولیدکنندگان نمونه استانی از این جمله است.
زمانیفرد درباره برنامههای آتی افزود: از مهمترین برنامهها، توسعه مزارع با توجه به نیاز آبی کم این گیاه، پیگیری تامین پیاز مرغوب و استاندارد، تامین تسهیلات تولید، خشککردن و فرآوری، برگزاری کارگاههای آموزشی و اجرای طرح بهبود کیفیت و ارتقای شناسه زعفران و افزایش عملکرد در واحد سطح است.
وی تاکید کرد: با در نظر گرفتن سطح توسعه، برداشت، خشککردن و بستهبندی، اعتباری حدود ۵۰۰ میلیارد تومان در قالب تسهیلات کمبهره مورد نیاز است.
مشکلات و چالش ها
وی مشکلات کاشت و برداشت زعفران در استان فارس را برشمرد و بیان کرد: هزینههای اولیه احداث مزارع، نبود برند معتبر تولید و صادرات، ضعف در بستهبندی، کمبود نیروی متخصص و مراکز علمی و تحقیقاتی، کاهش منابع تامین آب مورد نیاز و تأثیر خشکسالیهای پیاپی و تغییر اقلیم بر تولید از جمله مشکلات است.
زمانیفرد افزود: افزایش طول دوره گرمایی ناشی از خشکسالی، موانع صادراتی و ضعف در فرآوری از دیگر چالشهای این بخش است.
مزایای کاشت زعفران برای استان فارس
کشت زعفران بهعنوان یک گیاه دارویی، به دلیل مزایایی مانند کاهش هزینه کاشت، کمآببر بودن و صرفه اقتصادی زیاد، از اولویتهای سازمان جهاد کشاورزی استان فارس است؛ این استان یکی از استانهای پیشرو در تولید زعفران است که گامهای اساسی در زمینه توسعه کشت این محصول برداشته است.
کاشت زعفران علاوه بر تامین نیاز بازارهای داخلی، امکان صادرات و ارزآوری برای کشور و استان را فراهم میآورد که در صورت وجود صنایع فرآوری و بستهبندی، سود ناشی از آن دوچندان خواهد شد؛ این محصول به دلیل کیفیت، ارگانیک بودن و عطر و طعم بینظیر، شهرت جهانی دارد؛ زعفران استهبان بهویژه از انواع برتر در کشور محسوب میشود.
استهبان قطب تولید زعفران در فارس است و به دلیل آب و هوای مناسب، حدود ۹۰ درصد زعفران استان را تولید میکند؛ متوسط برداشت در مزارع این شهرستان بین چهار تا پنج کیلوگرم در هر هکتار است؛ این محصول با کمآبی و آب و هوای استهبان سازگاری دارد و با ایجاد زمینههای توسعه، کشاورزان رغبت بیشتری به کشت آن نشان میدهند.
به گزارش ایرنا، زعفران علاوه بر ارزش اقتصادی بالا، دارای مزایای کشت متعددی همچون نیاز آبی کم، سازگاری با خاکهای شنی-رسی و عدم همزمانی آبیاری با سایر محصولات زراعی است. با توجه به قیمت مطلوب، این محصول سودآوری مناسبی برای بهرهبرداران به همراه دارد.
در صورت ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری، زمینه برای خلق فرصتهای شغلی جدید و توسعه اقتصادی فارس بیشازپیش فراهم خواهد شد؛ زعفران گزینهای مناسب برای کشت در شرایط خشکسالی و اقلیم خشک استهبان است.
- سال انتشار مقاله: 1970
- زبان: فارسی
- کشور: ایران
- کد مقاله: 28341
- لینک کوتاه: https://wikisaffron.org?p=28341