بررسی امکان جایگزینی کود دامی با سایر بهبود دهنده های رشد آلی در زراعت زعفران (Crocus sativus L) در وزن های مختلف بنه مادری

ین مطالعه با هدف مقایسه تاثیر بهبود دهنده های رشد آلی (امولسیون آلی-معدنی با نام تجاری امیک، اسید­هیومیک با نام تجاری هیوماکس، کود دامی و شاهد بدون تغذیه) و وزن بنه مادری (0 تا 4 گرم، 1/4 تا 8 گرم و 1/8 تا 12 گرم) بر عملکرد گل و بنه زعفران، به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی، با سه تکرار طی سال های زراعی 97- 1396 و 98- 1397 در مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی اجرا گردید. بر اساس نتایج استفاده از بهبوددهنده های رشد آلی در مقایسه با شاهد بر اکثر صفات مورد بررسی در سال اول کشت تاثیر معنی داری نداشت. اما در سال دوم و طی دوره 21 روزه گلدهی زعفران، تیمار کود دامی وزن خشک کلاله را نسبت به تیمار شاهد، هیوماکس و امیک به ترتیب 3/77، 7/71 و 9/58 درصد افزایش داد. با برازش خط رگرسیونی بین عملکرد تجمعی کلاله و روزهای پس از گلدهی مشخص شد که عملکرد زعفران در تیمارهای کود دامی، امیک، هیوماکس و شاهد به ترتیب 01/19، 43/11، 92/10 و 65/10 میلی گرم در روز افزایش می یابد. بعلاوه بالاترین وزن خشک گل در سال دوم با 2858 میلی گرم در مترمربع به تیمار کود دامی تعلق داشت. اما بالاترین میزان صفات مورد مطالعه در هر دو سال به تیمار بنه بزرگ و پایین ترین آن به تیمار بنه کوچک تعلق داشت. در سال اول وزن کلاله در تیمار بنه بزرگ با 22/82 میلی گرم در مترمربع نسبت به تیمار بنه کوچک حدود 190 برابر بیشتر بود؛ هرچند این اختلاف در سال دوم به کمتر از 3 برابر کاهش یافت. بعلاوه بالاترین تعداد (36/466 عدد در مترمربع) و وزن (55/936 گرم در مترمربع) بنه دختری نیز در تیمار بنه های مادری بزرگ به دست آمد. اما در سال دوم آزمایش با کاهش اختلاف بین سطوح وزن بنه مادری، تاثیر دو سطح بنه بزرگ و متوسط بر وزن کلاله، وزن گل و تعداد گل به لحاظ آماری معنی دار نبود. نتایج این مطالعه نشان داد که استفاده از کود دامی در زراعت زعفران به دلیل ویژگی های منحصربه فرد آن ازجمله بهبود شرایط فیزیکی خاک توسط سایر بهبوددهنده های رشد آلی قابل جبران نیست. بعلاوه اجتناب از کاشت بنه های مادری با وزن کمتر از 4 گرم به دلیل تاثیر نامطلوبی که بر عملکرد اقتصادی زعفران دارد، باید مورد توجه کشاورزان قرار گیرد.

This study aimed to compare the effects of organic growth enhancers (organic-mineral emulsion with the commercial name Emik, humic acid with the commercial name HuMax, manure, and a control without fertilization) and mother corm weight (0 to 4 g, 4/1 to 8 g, and 8/1 to 12 g) on saffron flower and corm performance, conducted as a factorial experiment in a randomized complete block design with three replications during the 2017-2018 and 2018-2019 growing seasons at the Medicinal Plants Research Complex of Jihad Daneshgahi in South Khorasan. According to the results, the use of organic growth enhancers compared to the control did not have a significant effect on most traits in the first year of cultivation. However, in the second year, during the 21-day saffron flowering period, the manure treatment increased the dry weight of stigmas by 3.77%, 7.71%, and 9.58% compared to the control, HuMax, and Emik treatments, respectively. By fitting a regression line between cumulative stigma yield and days after flowering, it was determined that the saffron yield in the manure, Emik, HuMax, and control treatments increased by 19.01, 11.43, 10.92, and 10.65 mg per day, respectively. Moreover, the highest flower dry weight in the second year, with 2,858 mg per square meter, was observed in the manure treatment.However, in the second year of the experiment, with the reduction of the difference between the weights of the mother corm levels, the effect of the two large and medium corm levels on stigma weight, flower weight, and flower number was not statistically significant. The results of this study showed that the use of manure in saffron cultivation, due to its unique characteristics, including improving soil physical conditions, cannot be compensated by other organic growth enhancers. Moreover, avoiding the planting of mother corms weighing less than 4 grams, due to its adverse impact on the economic performance of saffron, should be considered by farmers.