برخی از دلایل کاهش عملکرد زعفران در بازه زمانی ۳۰ سال گذشته

زعفران (Crocus sativus L.) گیاهی چندساله است که اساساً در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران کشت می‌شود. با وجود سازگاری زعفران با این مناطق، ارزیابی تغییرات سطح کشت در ۳۰ سال گذشته نشان می‌دهد که کشت این محصول به شدت افزایش یافته است. طبق آمار موجود، زعفران در ۲۱ استان ایران بر روی حدود ۸۴,۰۰۰ هکتار اراضی کشت می‌شود. با این حال، عملکرد زعفران به ازای هر واحد سطح به شدت کاهش یافته است؛ از ۵.۱ کیلوگرم در هکتار در سال ۱۹۸۲ به ۳.۲ کیلوگرم در هکتار در سال ۲۰۱۵. کاهش عملکرد زعفران می‌تواند ناشی از عوامل متعددی از جمله مدیریت نادرست کشاورزی، مسائل اقتصادی و فرآوری پس‌از برداشت، به‌همراه خشکسالی‌های اخیر باشد. عدم توجه به این عوامل می‌تواند منجر به افت بیشتر عملکرد زعفران در آینده شود. کاهش عملکرد زعفران در ۳۰ سال گذشته هشداری برای نهادهای مرتبط با زعفران (مانند دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی AREEO) است تا توجه بیشتری به این محصول معطوف کنند و برنامه‌های جامع‌تری را آماده نمایند. در تدوین این برنامه‌ها، اهمیت سیاست‌های دولتی در زمینه برنامه‌ریزی و تصویب بودجه کافی باید برجسته شود. در این مرور، ابتدا بر علل کاهش عملکرد زعفران در ۳۰ سال گذشته تمرکز می‌کنیم و سپس تلاش می‌کنیم راهکارهایی در ارتباط با این علل ارائه دهیم.

Saffron (Crocus sativus L.) is a perennial plant which grows basically in arid and semi-arid regions of Iran. Despite saffron’s adaptation to these regions, the assessment of changes in cultivation area over the last 30 years reveals that cultivation of this crop has sharply increased. According to the available statistics, there are 21 provinces where saffron is cultivated on about 84,000 hectares of land. Nonetheless, saffron yield per unit area has aggressively fallen from 5.1 kg ha-1 in 1982 to 3.2 kg ha-1 in 2015. Saffron yield loss can be caused by several factors, such as mismanagement in agriculture section, economics and post-harvest processing as well as the recent droughts. Lack of attention to these factors could lead to further decline in saffron yield in the future. The saffron yield loss over the last 30 years is an alert for saffron-related institutions such as the universities, research centers and Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) to pay more attention to this crop and prepare more comprehensive programs. In developing these programs, the importance of government policies for planning and approving enough budget is to be highlighted. In this review, first we focus on the reasons for saffron yield loss during the last 30 years and then we try to provide some solutions in relation to these reasons.