فعالیت آنتی‌اکسیدانی عصاره‌های زعفران: یک مطالعه تطبیقی درباره محتوای فنلی و فلاونوئیدی

زمینه: Crocus sativus L. که در سطح جهانی با نام زعفران شناخته می‌شود، فراتر از کاربرد سنتی خود در آشپزی، به یکی از ارکان اصلی پژوهش‌های داروشناسی معاصر تبدیل شده است. بررسی‌های علمی اخیر بر پروفایل پیچیده متابولیت‌های ثانویه زیست‌فعال آن متمرکز شده‌اند؛ ترکیباتی که به‌طور فزاینده‌ای به دلیل پتانسیل درمانی قوی و نقش محوری‌شان در خنثی‌سازی استرس اکسیداتیو مورد توجه قرار گرفته‌اند.
هدف: هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی نظام‌مند اثربخشی آنتی‌اکسیدانی عصاره‌های کلاله زعفران و نیز ارائه یک ارزیابی کمی دقیق از مقدار کل فنول‌ها (TPC) و مقدار کل فلاونوئیدها (TFC) بر اساس قطبیت‌های مختلف حلال‌ها بود.
روش‌ها: کلاله‌های Crocus sativus L. تحت استخراج جامد-مایع با استفاده از یک گرادیان مبتنی بر قطبیت شامل چهار سامانه حلال قرار گرفتند: متانول آبی (۵۰٪ v/v)، پروپانول آبی (۵۰٪ v/v)، اتیل استات و کلروفرم. توانایی جاروب‌کنندگی رادیکال‌های آزاد در عصاره‌های حاصل با استفاده از آزمون 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl ارزیابی شد. افزون بر این، تعیین کمی TPC و TFC به‌ترتیب با استفاده از روش‌های رنگ‌سنجی فولین–سیوکالتیو و کلرید آلومینیوم انجام گرفت.

نتایج: نتایج نشان داد که بازده استخراج متابولیت‌های زیست‌فعال از C. sativus L. به‌طور معناداری تحت تأثیر قطبیت حلال قرار دارد. عصاره متانولی ۵۰٪ بیشترین بازیابی ترکیبات فیتوشیمیایی را نشان داد و حداکثر میانگین TPC برابر با 4, 822.6 ± 145.2 4,822.6±145.2 میکروگرم GAE بر گرم و TFC برابر با 2 , 210.0 ± 88.4 2,210.0±88.4 میکروگرم QE بر گرم را با بازده استخراج ۱.۵۰٪ به دست داد. در مقابل، عصاره کلروفرمی کمترین بازده استخراج را نشان داد؛ به‌طوری‌که مقدار TPC آن 1 , 411.9 ± 56.5 1,411.9±56.5 میکروگرم GAE بر گرم و مقدار فلاونوئید آن 271.1 ± 10.8 271.1±10.8 میکروگرم QE بر گرم بود و در کنار آن، کمترین بازده کلی (۰.۵۳٪) را داشت. این برتری کمی، به‌طور مستقیم در ظرفیت آنتی‌اکسیدانی عصاره‌ها نیز منعکس شد. به‌طور مشخص، عصاره متانولی ۵۰٪ قوی‌ترین فعالیت جاروب‌کنندگی رادیکال را نشان داد و دارای کمترین مقدار IC50 برابر با 6.98 ± 0.3 6.98±0.3 میکروگرم بر میلی‌لیتر بود. در مقابل، عصاره کلروفرمی ضعیف‌ترین پتانسیل آنتی‌اکسیدانی را نشان داد و بیشترین مقدار IC50 برابر با 10.20 ± 0.6 10.20±0.6 میکروگرم بر میلی‌لیتر را ثبت کرد. این یافته‌ها وجود یک همبستگی خطی قوی میان بازیابی فراکسیون‌های فنلی قطبی و قدرت آنتی‌اکسیدانی حاصل را تأیید می‌کنند و نشان می‌دهند که غلظت فنول‌ها عامل اصلی تعیین‌کننده کارایی جاروب‌کنندگی رادیکال است.
نتیجه‌گیری: این یافته‌ها وابستگی ذاتی قدرت آنتی‌اکسیدانی به تراکم فنولی را تأیید می‌کنند و نشان می‌دهند که کارایی جاروب‌کنندگی، تابع مستقیم بازیابی موفق متابولیت‌های ثانویه قطبی در طی فرایند استخراج است.

Background: Crocus sativus L., globally recognized as saffron, transcends its traditional culinary utility to emerge as a cornerstone of contemporary pharmacological research. Recent scientific inquiry has pivoted toward its intricate profile of bioactive secondary metabolites, which are increasingly scrutinized for their robust therapeutic potential and their role as pivotal agents in neutralizing oxidative stress.
Aim: The primary objective of this investigation was to systematically evaluate the antioxidant efficacy of saffron stigma extracts while providing a rigorous quantitative assessment of total phenolic content (TPC) and total flavonoid content (TFC) as a function of diverse solvent polarities.
Methods: Crocus sativus L. stigmas were subjected to solid-liquid extraction employing a polarity-based gradient consisting of four solvent systems: aqueous methanol (50% v/v), aqueous propanol (50% v/v), ethyl acetate, and chloroform. The radical scavenging potential of the resulting extracts was evaluated via the 2,2-diphenyl-1- picrylhydrazyl assay. Furthermore, the quantitative determination of TPC and TFC was conducted using the Folin– Ciocalteu and aluminum chloride colorimetric protocols, respectively.
Results: The results indicated that the extraction efficiency of bioactive metabolites from C. sativus L. was significantly influenced by solvent polarity. The 50% methanolic extract demonstrated the highest phytochemical recovery, yielding a maximum mean TPC of 4,822.6 ± 145.2a µg GAE/g and a TFC of 2,210.0 ± 88.4a µg QE/g, with an extraction yield of 1.50%. In stark contrast, the chloroform extract exhibited the lowest extraction yields, with 1,411.9 ± 56.5 d µg GAE/g for TPC and 271.1 ± 10.8 µg QE/g for flavonoid content, alongside the minimum overall yield (0.53%). This quantitative superiority was directly reflected in the antioxidant capacity of the extracts. Specifically, the 50% methanolic extract displayed the most potent radical scavenging activity, characterized by the minimum IC50 value of 6.98 ± 0.3a µg/ml. Conversely, the chloroform extract demonstrated the weakest antioxidant potential, recording the maximum IC50 value of 10.20 ± 0.6c µg/ml. These findings substantiate a robust linear correlation between the recovery of polar phenolic fractions and the resultant antioxidant potency, indicating that phenolic concentration is a primary determinant of radical scavenging efficiency.
Conclusion: These findings validate the intrinsic dependency of antioxidant potency on phenolic density, demonstrating that the scavenging efficiency is a direct function of the successful recovery of polar secondary metabolites during the extraction process.