بررسی نقش تحریم‌های تجاری و بحران اقتصادی جهانی بر صادرات زعفران ایران

زعفران یکی از مهم‌ترین محصولات صادراتی کشاورزی ایران است که در سال‌های اخیر نتوانسته جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ و تقویت کند. دو پدیده تحریم‌های تجاری اتحادیه اروپا علیه ایران (2014-2006) و بحران اقتصادی جهانی (2009-2007) به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد و جریان تجاری ایران اثرگذار بوده است. با توجه به روند نامعلوم تحریم‌های اتحادیه اروپا در خصوص لغو یا استمرار آن و احتمال بروز بحران اقتصادی جهانی جدید، هدف پژوهش پیش رو، افزون بر شناسایی مؤلفه‌های اثرگذار، ارزیابی نقش و میزان اثرگذاری این دو مؤلفه بر صادرات زعفران ایران است. بدین منظور، صادرات زعفران به شرکای تجاری در دوره 2014-2001 با استفاده از الگوی جاذبه و برآوردگر درستنمایی شبه بیشینه پواسن مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج، متغیرهای اندازه اقتصاد، درآمد کشورهای واردکننده و موافقت‌نامه‌های تجاری اثری فزاینده و معنی‌دار و متغیرهای فاصله و تفاوت اقتصادی اثری کاهنده و معنی‌دار بر صادرات زعفران داشته‌اند. نتایج گویای اثر منفی و معنی‌دار تحریم‌های تجاری اتحادیه اروپا و بحران اقتصادی جهانی بر صادرات زعفران ایران است. به عبارتی سبد شرکای تجاری ایران به گونه‌ای است که بحران اقتصادی نقشی تعیین‌کننده بر صادرات زعفران دارد. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود در تدوین برنامه راهبردی بلندمدت به‌منظور تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی زعفران، نقش تحریم‌های تجاری و بحران اقتصادی و اهمیت آن دیده شود و متناسب با آن سبد بهینه‌ای از شرکای تجاری انتخاب شود.

Saffron is one of Iran’s exports of agricultural products that it has not been able to keep and strengthen its position in the world market in recent years. Two events such as the European Union trade sanctions against Iran (2006-2014) and global economic crisis (2007-2009) have had direct and indirect impacts on Iran’s economy and trade flows, respectively. According to process uncertainty about the abolition or continuation of the European Union trade sanctions and the possibility of a new global economic crisis, the aim of this paper is to assess the role of these two factors on Iran’s saffron exports. For this purpose, saffron exports to trading partners were analyzed by using the gravity model and Poisson pseudo maximum likelihood estimator in the 2001-2014 period. Based on the results, economic size, importer’s income and regional trade agreements have positive effect and distance and difference in GDP per capita have negative and significant impacts on saffron exports. The results indicated that EU trade sanctions and global economic crisis have impact on Iran’s saffron exports. In other words, due to Iran’s trading partners, global economic crisis have an important role in saffron exports. Therefore, it is suggested that the role of trade sanctions and economic crisis and their importance be investigated to adopt a long run strategic plan in order to strengthen Iran’s position in saffron world market and an optimal basket of trading partners be selected.