الگوي برنامه ريزي توسعه كشت زعفران با تأكيد بر مديريت منابع آبی

کارایی پایین استفاده از آب در بخش کشاورزی، نیاز به اتخاذ استراتژی‌هایی برای بهینه‌سازی الگوی کشت را ضروری می‌سازد. زعفران می‌تواند محصول مناسبی از نظر صرفه‌جویی در مصرف آب باشد. هدف این مطالعه بررسی تأثیر گسترش سطح کشت زعفران بر تخصیص منابع آب و افزایش درآمد کشاورزان از طریق استفاده از مدلی مبتنی بر مدل برنامه‌ریزی ریاضی مثبت توسعه‌یافته است که امکان توسعهٔ آینده در الگوی کشت را شامل می‌شود، همراه با تخصیص آب از طریق تابع تولید مبتنی بر میزان آب آبیاری. داده‌های مورد نیاز از ۲۰۰ پرسشنامه تکمیل‌شده توسط تولیدکنندگان زعفران در شهرستان‌های تربت حیدریه و زاوه در سال ۲۰۱۴ جمع‌آوری شده و به سه گروه کشاورزان با مزارع کوچک، متوسط و بزرگ تقسیم‌بندی شده‌اند.با استفاده از مدل تخمینی، نتایج نشان داد که اجرای سناریوهای افزایش کشت زعفران، سود ناخالص را افزایش داده و مصرف آب را برای هر سه گروه مزارع کوچک، متوسط و بزرگ کاهش می‌دهد؛ که نشان‌دهنده تأثیر مثبت اجرای آن بر حفظ و پایداری منابع آب منطقه‌ای است. همچنین مشخص شد که توسعه کشت به دلیل استفاده از زمین‌های بالقوه برای کشت زعفران، با افزایش منابع آب در دسترس به میزان ۲۰٪، سود ناخالص را در مزارع کوچک ۴۳.۲۴٪، در مزارع متوسط ۲۵.۴٪ و در مزارع بزرگ ۲۸.۰۶٪ افزایش می‌دهد. این بدین معناست که علاوه بر قیمت‌گذاری، سایر راهبردها برای بهبود مصرف آب و مدیریت منابع آبی می‌توانند وضعیت اقتصادی را به ویژه در مزارع کوچک این منطقه بهبود بخشند.

Low efficiency of water use in the agricultural sector, makes it necessary to adopt strategies for optimization of cropping pattern. Saffron can be the right product in terms of saving water. The aim of this study is to investigate the effects of saffron area expansion on the allocation of water resources and increase the income of farmers through the use of a model based on an extended Positive Mathematical Programming model that includes the possibility of future development in cropping patterns, along with water allocation through a production function based on the amount of irrigation water. The required data are collected from 200 questionnaires completed by saffron producers in Torbat Heydarieh and Zaveh counties in the year 2014, classified into three groups of farmers with small, medium and large farms. Using the estimated model, the results showed that the implementation of increase in saffron cultivation scenarios, increase gross profit and reducing water consumption for all three groups of small, medium and large farms; which shows the positive effect of its implementation on conservation and stability of regional water resources. It was also determined that the developed cultivation due to the use of potential lands for saffron cultivation, with an increase of available water resources by 20%, would increase gross profit by 43.24 percent in small farms, 25.4 percent in medium farms and 28.06 percent in large farms. This implies that, in addition to pricing, other strategies to improve water use and water resource management may improve the economic conditions especially on the small farms of this area.