ارزیابی تأثیر تراکم بوته، پوشش گیاهی و سایه‌اندازی بر تعدیل دمای خاک و عملکرد زعفران

به منظور بررسی تأثیر پوشش گیاهی و سایه‌اندازی بر عملکرد اقتصادی زعفران (Crocus sativus L.)، یک آزمایش اسپلیت‌پلات بر اساس طرح بلوک‌های کامل تصادفی (RCBD) با سه تکرار در ایستگاه گناباد به مدت دو سال زراعی (۲۰۱۸-۲۰۱۹ و ۲۰۱۹-۲۰۲۰) انجام شد. آزمایش‌ها شامل عامل اصلی، تراکم در چهار سطح (۹۰، ۶۰، ۱۲۰ و ۱۵۰ پیازک در هر متر مربع) و زیرعوامل مدیریت بقایای محصول و سایه‌زنی در چهار سطح (حذف بقایای زعفران در پایان فصل رشد به عنوان کنترل، حضور بقایای زعفران در پایان فصل رشد (کنترل) + استفاده از ۲ تن کاه جو در هکتار و در نهایت (کنترل) + استفاده از سایه‌اندازی) بود. به دلیل ماهیت زیرعوامل، داده‌های سال دوم رشد اندازه‌گیری و تحلیل شدند. نتایج آنالیز واریانس نشان داد که تراکم و مدیریت پوشش تاثیر قابل توجهی (p≤0.01) بر ویژگی‌های رویشی زعفران (تعداد، طول و سطح برگ) دارند.با این حال، اثر تراکم و اثر تعامل تراکم × پوشش بر صفات رویشی تأثیر معناداری نداشت. همچنین، نتایج صفات اندازه‌گیری شده مرتبط با عملکرد نشان داد که اثر تراکم غده، مدیریت پوشش و تعامل تراکم غده × نوع پوشش بر تعداد گل، وزن گل و عملکرد اقتصادی کلاله معنادار بود (p≤0.01). بیشترین مقدار عملکرد خشک کلاله و وزن تازه گل‌ها با مقادیر به ترتیب 5.16 و 411 (کیلوگرم در هکتار) از تیمار با تراکم 150 غده در متر مربع و استفاده از پوشش کاه غلات حاصل شد و کمترین مقدار این صفات با مقادیر 2.2 و 200 (کیلوگرم در هکتار) از تراکم 60 غده در متر مربع و کنترل به دست آمد. تحلیل رگرسیون گام به گام برای متغیرهای مرتبط با عملکرد اقتصادی زعفران نشان داد که تعداد گل در واحد سطح به تنهایی می‌تواند 90.59٪ از تغییرات عملکرد اقتصادی زعفران را توضیح دهد.با توجه به اثر مثبت استفاده از پوشش بر تنظیم دمای خاک در مقایسه با حداکثر دمای هوای روزانه (حداقل ۷٪) و اثر مثبت همزمان این روش مدیریت کاشت با القای مرحله گل‌دهی در زعفران، به نظر می‌رسد استفاده از انواع مختلف پوشش‌ها، به ویژه کاه غلات، برای تثبیت و بهبود عملکرد زعفران به دلیل هزینه پایین و دسترسی آسان‌تر به پوشش مزارع زعفران توصیه می‌شود.

In order to investigate the effects of vegetation covering and shading on the economic yield of saffron (Crocus sativus L.), a split–plot experiment based on Randomized Complete Block Design (RCBD) with three replications was conducted at the Gonabad station for two cropping years (2018-2019, 2019- 2020). Experiments included main factor, density at four levels (90, 60, 120, and 150 corms per square meter) and sub-factors of crop residue management and shading at four levels (removal of saffron residues at the end of the growing season as (control), presence of saffron residues at the end of the growing season, (control) + use of 2 (t.ha-1) barley straw and finally (control) + use of shading). Due to the nature of sub-factors, the data for the second year of growth were measured and analyzed. The results of the analysis of variance showed that density and cover management had a significant effect (p≤0.01) on the vegetative characteristics of saffron (number, length, and leaf area). However, the effect of density and the interaction effect of density × covering on vegetative traits had not significant effect. Also, the results of measured traits related to yield showed that the effect of corm density, covering management, and the interaction of corm density × type of covering on the number, flower weight, and economic stigma yield were significant (p≤0.01). The highest amount of dry stigma yield and fresh weight of flowers with values of 5.16 and 411 (kg.ha-1), respectively, achieved from the treatment of 150 corms per square meter density and use of cereal straw covering and the lowest of these traits with values of 2.2 and 200 (kg.ha-1) was obtained from the density of 60 corms per square meter and control. Stepwise regression analysis for variables related to saffron economic yield showed that the number of flowers per unit area alone could explain 90.59% of the variation in saffron economic performance. Considering the positive effect of covering application on adjusting soil temperature compared to the maximum daily air temperature (at least 7%) and the simultaneous positive effect of this method of cropping management with induction of flowering stage in saffron, it seems that the use of different types of covering, especially cereal straw, is recommended to stabilize and improve saffron yield due to its low cost and easier access to covering saffron fields.