اثر محلول‌پاشی نانو کودهای مختلف بر برخی صفات فیزیولوژیک زعفران (Crocus sativus L.)

به منظور بررسی تأثیر نانو کودهای مختلف بر برخی صفات فیزیولوژیک زعفران (مانند آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان، قندهای احیاکننده و غیراحیاکننده، رنگیزه‌های فتوسنتزی، محتوای فنل کل و محتوای نسبی آب برگ) این آزمایش در دانشگاه مالیر در سال زراعی 94-1393 انجام شد. مطالعه در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با شش تیمار و سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل شاهد و پنج نوع نانوکود مختلف (آهن، بور، منگنز، پتاسیم و روی) بودند. اثر تیمارهای آزمایشی بر محتوای نسبی آب، پروتئین و محتوای فنل کل، قندهای احیاکننده و غیراحیاکننده معنی‌دار بود. با این حال، اثر معنی‌داری بر کلروفیل b، کاروتنوئیدهای برگ، فعالیت کاتالاز و پراکسیداز مشاهده نشد. اگرچه اختلاف بین نانوکودها و تیمار شاهد برای کلروفیل a و همچنین کلروفیل کل معنی‌دار نبود، اما بیشترین مقدار کلروفیل a (1.53 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) در تیمار آهن و کمترین مقدار (0.93 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) در تیمار منگنز مشاهده شد. بر اساس نتایج، همه تیمارهای آزمایشی محتوای نسبی آب برگ را در مقایسه با شاهد افزایش دادند. بیشترین مقدار فنل کل (0.27 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) با 10.5 درصد افزایش نسبت به شاهد در تیمار منگنز مشاهده شد و فقط اختلاف این تیمار با تیمار شاهد معنی‌دار بود. با کاربرد نانوکودهای روی، منگنز، پتاسیم و بور، محتوای پروتئین برگ در مقایسه با شاهد به طور معنی‌داری افزایش یافت، در حالی که اختلاف بین آهن و شاهد معنی‌دار نبود. بیشترین غلظت پروتئین برگ (1.56 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) با 12 درصد افزایش نسبت به شاهد در تیمارهای پتاسیم و بور مشاهده شد، در حالی که کمترین غلظت پروتئین برگ (1.36 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) با 3 درصد کاهش نسبت به شاهد مربوط به تیمار آهن بود. پاسخ متفاوت صفات مورد مطالعه به کاربرد نانوکودهای مختلف نشان داد که صفات فیزیولوژیک مختلف حساسیت یکسانی به همه عناصر معدنی ندارند. بنابراین، کاربرد کلیه نانوکودها با غلظت یکسان از نظر علمی قابل توصیه نیست.

In order to investigate the effects of different types of nano-fertilizers on some of the physiological characteristics of saffron (i.e. antioxidant enzymes, reducing and non-reducing sugars, photosynthetic pigments, total phenol content and relative water content of leaf) the current experiment was conducted at the Malayer University during the 2014-2015 growing season. The study was performed based on randomized complete block design (RCBD) with six treatments and three replications. The experimental treatments were control and five different types of nano-fertilizers (iron: Fe, boron: B, manganese: Mn, potassium: K and zinc: Zn). The effects of experimental treatments on relative water content, protein and total phenol content, reducing and non-reducing sugars were significant. However, there was no significant effect on chlorophyll b, leaf carotenoids, Catalase and Proxidase activity. Although the difference between nano-fertilizers and control treatment for chlorophyll a and also total chlorophyll was not significant the highest amount of chlorophyll a (1.53 mg.g⁻¹ Fw) was measured in the Fe treatment and the lowest amount (0.93 mg.g⁻¹ Fw) was observed in the Mn treatment. Based on the results, all of the experimental treatment increased the relative water content of leaf compared with control. The highest amount of total phenol content (0.27 mg.g⁻¹ FW) with 10.5% increase compared to control was observed in Mn treatment and just the difference of this treatment with the control treatment was significant. By the application of Zn, Mn, K and B nano-fertilizer leaf protein content was significantly increased when compared with the control treatment whereas the difference between Fe and control was not significant. The highest concentration of leaf protein (1.56 mg.g⁻¹ Fw) with 12% increase compared to control treatment was observed in the K and B treatments whereas the lowest concentration of leaf protein (1.36 mg.g⁻¹ Fw) with 3% decrease compared to control was related to the Fe treatment. The different response of the studied characteristics to application of various nano-fertilizer showed that different physiological traits did not have a similar sensitivity to all of the mineral nutrients. Therefore, application of entire nano-fertilizers with the same concentration is not scientifically recommendable.