کروستین به عنوان یک عامل محافظت‌کننده عصبی: هدف قرار دادن اختلال شناختی ناشی از رژیم غذایی غربی از طریق اثرات آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و تعدیل محور روده-مغز

اختلال شناختی ناشی از رژیم غذایی غربی، یک چالش سلامتی به سرعت در حال ظهور است که ناشی از مصرف بیش از حد غذاهای پرچرب، پرقند و فوق فرآوری شده است. این الگوهای غذایی باعث التهاب عصبی، استرس اکسیداتیو، مقاومت به انسولین، دیسبیوز روده و اختلال در سد خونی-مغزی (BBB) می‌شوند و در نهایت منجر به اختلال عملکرد سیناپسی و زوال شناختی می‌شوند. کروستین، یک آپوکاروتنوئید مشتق شده از زعفران و گاردنیا یاسمینوئید، با حذف گونه‌های فعال اکسیژن، تضعیف سیگنالینگ التهابی عصبی، افزایش انرژی زیستی میتوکندری و بهبود حساسیت به انسولین، اثرات محافظت عصبی امیدوارکننده‌ای از خود نشان می‌دهد. این ماده همچنین فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF) را افزایش می‌دهد، سیگنالینگ PI3K/Akt را تعدیل می‌کند و تعادل میکروبیوتای روده را بازیابی می‌کند و در نتیجه محور روده-مغز را تقویت کرده و یکپارچگی BBB را حفظ می‌کند. این بررسی همچنین با هدف ارزیابی انتقادی این پیوندهای مکانیسمی با تمایز یافته‌های به خوبی پشتیبانی شده از ارتباطات گمانه‌زنی که بر اختلافات بین شواهد پیش‌بالینی و انسانی تأکید دارند، انجام می‌شود. مطالعات پیش‌بالینی قویاً از نقش کروستین در بهبود تخریب عصبی ناشی از رژیم غذایی غربی حمایت می‌کنند، در حالی که شواهد بالینی اولیه، بهبود در حافظه، عملکرد اجرایی و جریان خون مغزی را برجسته می‌کنند. با این حال، محدودیت‌هایی مانند فراهمی زیستی ضعیف، متابولیسم سریع و محدود بودن آزمایش‌های انسانی در مقیاس بزرگ، کاربرد آن را در عمل بالینی محدود می‌کند. فرمولاسیون‌های پیشرفته، از جمله نانوذرات، لیپوزوم‌ها و مشتقات پیش‌دارو، پتانسیل غلبه بر این چالش‌ها را دارند. این بررسی به طور انتقادی مکانیسم‌های پاتوفیزیولوژیک زوال شناختی ناشی از رژیم غذایی غربی را ارزیابی می‌کند، عملکردهای دارویی کروستین را برجسته می‌کند و چشم‌اندازهای درمانی آن را در چارچوب پزشکی شخصی‌سازی شده و دقیق مورد بحث قرار می‌دهد. مسیرهای آینده شامل آزمایش‌های تصادفی کنترل‌شده در مقیاس بزرگ، بهینه‌سازی فارماکوکینتیک و مدل‌های پیش‌بینی مبتنی بر هوش مصنوعی برای تثبیت کروستین به عنوان یک عامل محافظت‌کننده عصبی بالینی قابل اجرا است.

Western diet-induced cognitive dysfunction is a rapidly emerging health challenge driven by excessive intake of high-fat, high-sugar, and ultra-processed foods. These dietary patterns promote neuroinflammation, oxidative stress, insulin resistance, gut dysbiosis, and blood-brain barrier (BBB) disruption, ultimately leading to synaptic dysfunction and cognitive decline. Crocetin, an apocarotenoid derived from saffron and Gardenia jasminoides, exhibits promising neuroprotective effects by scavenging reactive oxygen species, attenuating neuroinflammatory signaling, enhancing mitochondrial bioenergetics, and improving insulin sensitivity. It further upregulates brain-derived neurotrophic factor (BDNF), modulates PI3K/Akt signaling, and restores gut microbiota balance, thereby reinforcing the gut-brain axis and maintaining BBB integrity. This review further aims to critically assess these mechanistic links by distinguishing well-supported findings from speculative associations emphasizing discrepancies between preclinical and human evidence. Preclinical studies strongly support crocetin’s role in ameliorating Western diet-induced neurodegeneration, while early clinical evidence highlights improvements in memory, executive function, and cerebral blood flow. However, limitations such as poor bioavailability, rapid metabolism, and limited large-scale human trials constrain its translation into clinical practice. Advanced formulations, including nanoparticles, liposomes, and prodrug derivatives, hold potential to overcome these challenges. This review critically evaluates the pathophysiological mechanisms of Western diet-induced cognitive decline, highlights the pharmacological actions of crocetin, and discusses its therapeutic prospects within the framework of personalized and precision medicine. Future directions include large-scale randomized controlled trials, pharmacokinetic optimization, and AI-driven predictive models to establish crocetin as a clinically viable neuroprotective agent.