کروکوس ساتیووس ال. (Iridaceae) (مترادف‌ها: C. officinalis (L.) Honck.; C. orsinii Parl.; C. pendulus Stokes; C. setifolius Stokes)

زعفران (Crocus sativus) یک گیاه کوچک و دائمی بدون ساقه است که عمدتاً در ایران، Greece، اسپانیا، هند و فرانسه کشت می‌شود. زعفران از یک بخش کوچک نَره و سه بساک لوله‌ای بلند به رنگ غنی نارنجی تشکیل شده است. زعفران به‌عنوان گران‌ترین ادویه به‌ازای وزن در جهان شناخته می‌شود. زعفران تاریخچه غنی و باستانی در استفاده از شرق (هند، ایران، چین، عربستان) تا غرب (رم، یونان، اسپانیا) در اشکال مختلف دارد. کشت و استفاده انسانی از زعفران برای اهداف پزشکی بیش از ۳۵۰۰ سال قدمت دارد، از جمله استفاده از آن در برابر سرطان و افسردگی.

سومری‌ها از آن در جشن‌های مذهبی و برای فواید سلامتی استفاده کردند، فنیقی‌ها از آن به‌عنوان رنگدانه و رومی‌ها از آن به‌عنوان رنگدانه، در عطرها و در مراقبت‌های بهداشتی استفاده کردند. زعفران به‌عنوان مدر، قابض، بازکننده، و قاعده‌آور شناخته می‌شد و به‌عنوان محرک قلب، تقویت‌کننده میل جنسی، بهبود رنگ پوست، افزایش درخشندگی چشم‌ها و تسهیل زایمان استفاده می‌شد.رازی، پزشک بزرگ ایرانی، گفت: «این یک دیورتیک و یک محرک میل جنسی است و دارویی گوارشی با خواص قابض است؛ معده را تمیز می‌کند.» زعفران همچنین ضد اسپاسم است و در موارد قاعدگی نامنظم، کلروز، ضعف جنسی، سفیدریه، قاعدگی دردناک، کولیک گاز، آسم اسپاسمی و سرفه، روماتیسم و دردهای نورالژیک استفاده می‌شود.

در طب سنتی چینی، به عنوان مسکن یا آرام‌بخش، ضد تب و برای بهبود گردش خون استفاده شده است.تحلیل شیمیایی از stigma های زعفران نشان داده است که وجود بیش از ۱۵۰ ترکیب فرار، غیر فرار و معطر، از جمله سافرانال، زئاکسنتین، لیکوپن، آلفا و بتا کاروتن و کاروتنوئیدها را شامل می‌شود؛ همچنین شامل چربی، مواد معدنی، پروتئین، فیبر خام و قندها، از جمله نشاسته، قندهای کاهنده، پنتوزان‌ها، صمغ‌ها، پکتین و دکستین‌ها است.

عصاره‌های زعفران و کروکین‌ها آسیب‌های ناشی از آزمایش بر روی فرآیندهای یادگیری و حافظه را در حیوانات بهبود می‌بخشند و پیش درمان با عصاره آبی به طور قابل توجهی تغییرات نوروبه‌رفتاری و نوروشیمیایی ناشی از ایسکمی مغزی را در روت‌ها کاهش داد. زعفران، عصاره هیدروالکلی آن و درمان با گلبرگ‌ها در بیماران مبتلا به افسردگی خفیف تا متوسط مؤثر بود و با فلوکستین و ایمی‌پرامین قابل مقایسه بود و همچنین برخی از اختلالات جنسی ناشی از فلوکستین را در زنان بهبود بخشید، از جمله تحریک، روان‌سازی و درد.

Crocus sativus is a small, perennial stemless plant, mainly cultivated in Iran, Greece, Spain, India and France. Saffron consists of a small portion of the style and three long tubular stigmas of a rich orange color. Saffron is the most expensive spice by weight in the world. Saffron has a rich ancient history of use from the East (India, Persia, China, Arabia) to the West (Rome, Greece, Spain), in various forms. Cultivation and human use of saffron for medicinal purposes spans more than 3500 years, including its use against cancer and depression.

Mesopotamians used it in religious celebrations and for health benefits, Phoenicians used it as dye, and Romans used it as dye, in perfumes, and in healthcare. It was considered diuretic, astringent, deobstruent, and emmenagogue, and used as cardiac stimulant, aphrodisiac, improving skin complexion, increasing brilliancy of eyes, and promoting childbirth. Razi, the great Persian physician, said ‘it is a diuretic and a stimulant of sexual desire, and is a digestive drug with astringent properties; it cleanses the stomach.’ Saffron is also antispasmodic, and is used in cases of amenorrhea, chlorosis, seminal debility, leucorrhea, dysmenorrhea, flatulent colic, spasmodic asthma and cough, rheumatism and neuralgic pain.

In traditional Chinese medicine it has been used as an anodyne or tranquilizer, antipyretic and to improve circulation. Chemical analysis of saffron stigmas has shown the presence of more than 150 volatile, non-volatile and aroma yielding compounds, including safranal, zeaxanthin, lycopene, α- and β-carotenes and carotenoids; they also include fat, minerals, protein, crude fiber, and sugars, including starch, reducing sugars, pentosans, gums, pectin, and dextrins.

Saffron extracts and crocins ameliorate experimentally-induced impairment of learning and memory processes in animals, and pretreatment with aqueous extract significantly attenuated cerebral ischemia-induced neurobehavioral and neurochemical changes in rats. Saffron , its hydroalcohol extract, and the petals treatment was effective in patients with mild to moderate depression, comparable to fluoxetine and imipramine, and also ameliorated some of the fluoxetine-induced sexual dysfunction in women, including arousal, lubrication, and pain.