مقایسه چرخه کشت سالانه و دو ساله بر رشد، عملکرد و کیفیت زعفران با استفاده از سه بعد بنه

زعفران (Crocus sativus L.) یک گیاه ژئوفیت است که به خانواده Iridaceae تعلق دارد و به‌خاطر کلاله‌های قرمز خشک شده‌اش که به‌عنوان ادویه و عامل طعم‌دهی در آشپزی استفاده می‌شوند، مورد تقدیر قرار می‌گیرد. اثر طول چرخه کشت و اندازه غده مادر، و همچنین تعامل بین آن‌ها، بر گل‌دهی (ویژگی‌های مورفولوژیکی گل‌ها، روزهای تا گل‌دهی، فاصله گل‌دهی و تولید گل)، ویژگی‌های کمی (عملکرد کلاله و غده‌های دختر)، رشد رویشی (ویژگی‌های برگ و غده‌های دختر) و خصوصیات کیفی (توانایی رنگ‌دهی، تلخی و عطری بودن) ادویه مورد ارزیابی قرار گرفته است.

یک مطالعه میدانی دو ساله (۲۰۱۷–۲۰۱۹) برای مقایسه چرخه کشت یک ساله و دوساله زعفران با استفاده از سه کلاس اندازه غده (D1: 2.0–2.5 سانتی‌متر، D2: 2.6–3.5 سانتی‌متر و D3: 3.6–4.5 سانتی‌متر) طبق طرح تقسیم‌بندی با سه تکرار انجام شد.نتایج نشان داد که پیازهای کلاس D3، که در چرخه کشت سالانه کاشته شده‌اند، گل‌هایی با طول پایه مادگی بالاترین مقدار (42.2 میلی‌متر) و وزن خشک مادگی‌ها (7.4 میلی‌گرم)، پرچم‌ها (11.4 میلی‌گرم) و گلپوش‌ها (40.7 میلی‌گرم) تولید کردند.

بیشترین تعداد گل در هر متر مربع (311.8) و عملکرد مادگی (20.7 کیلوگرم در هکتار) زمانی مشاهده شد که پیازهای متعلق به کلاس D2 در چرخه کشت دوساله کاشته شدند، در حالی که بیشترین تولید پیازچه‌های دختر (35.9 تن در هکتار) زمانی به دست آمد که پیازهای کلاس D3 در چرخه کشت سالانه کاشته شده بودند. تعداد پیازچه‌های دختر در هر متر مربع با قطر افقی از 3.1 تا 4.5 سانتی‌متر و وزن از 10.1 تا بیش از 25 گرم با افزایش طول چرخه کشت کاهش یافت. در چرخه کشت دوساله، پیازهای کلاس D1 تعداد بیشتری پیازچه دختر با قطر 3.1–3.5 سانتی‌متر و وزن 15.1–20 گرم نسبت به کلاس‌های D2 و D3 تولید کردند. با توجه به کیفیت ادویه، قدرت رنگ‌دهی و تلخی تحت تأثیر مثبت چرخه کشت دوساله قرار گرفت.

طبق ارجاعات سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO 3632)، بیشترین مقادیر رنگ (306.3-440 نانومتر) و طعم (116.2-257 نانومتر) در ادویه به‌دست‌آمده از تعامل «دوره کشت دوساله × کلاس D2» مشاهده شد. هیچ تأثیر معناداری از تمام عوامل آزمایشی بر قدرت معطر یافت نشد. نتیجه‌گیری شد که ارزیابی ترکیب بین طول دوره کشت و اندازه غده در مدیریت زعفران ضروری است تا به عملکرد بهینه‌ی قیافه گل‌های مادگی و غده‌ها دست یابیم، ویژگی‌های کیفی ادویه را بهبود بخشیم و محصولات جانبی مانند غده‌های کلاس D1 را افزایش دهیم.

“Saffron (Crocus sativus L.) is a geophyte plant belonging to the Iridaceae family and it is appreciated for its red dried stigmas used as cooking spice and flavouring agent. Effects of crop cycle length and mother corm dimension, as well as their interaction, have been evaluated on the flowering (morphological traits of flowers, days to flowering, flowering interval and flower production), quantitative traits (stigma and daughter corm yield), vegetative development (leaf and daughter corm traits) and qualitative characteristics (coloring, bittering and aromatic powers) of spice.

A two-year field study (2017–2019) was conducted to compare annual and biennial crop cycle of saffron using three corm dimensional classes (D1: 2.0–2.5 cm, D2: 2.6–3.5 cm and D3: 3.6–4.5 cm) according a split-plot design with 3 replications. The results showed that the corms of D3 class, planted in annual crop cycle, produced flowers with the highest stigma length (42.2 mm), and dry weight of stigmas (7.4 mg), stamens (11.4 mg) and tepals (40.7 mg). The highest number of flowers per m2 (311.8) and stigma yield (20.7 kg ha−1) were found when corms belonging to D2 class were planted in biennial crop cycle, meanwhile the highest daughter corms production (35.9 t ha−1) was obtained when corms belonged to D3 class were planted in annual crop cycle.

Number of daughter corms per m2 with a horizontal diameter from 3.1 to 4.5 cm and weight from 10.1 to > 25 g decreased as increasing the crop cycle length. In biennial crop cycle, corms of D1 class produced more daughter corms belonged to 3.1–3.5 cm diameter class and to 15.1–20 g weight class compared to D2 and D3 classes. Regarding to the spice quality, coloring and bittering powers were positively influenced by biennial crop cycle.

According to International Standardization Organization (ISO 3632) references, the maximum values of color (306.3  440 nm) and taste (116.2  257 nm) were reached in spice obtained from “biennial crop cycle x D2 class” interaction. No significant effect of all experimental factors on aromatic power was found. It was concluded that the evaluation of combination between crop cycle length and corm dimension is necessary in the saffron management in order to achieve the optimum yield of stigmas and corms, to improve the qualitative traits of spice and to enhance the by-products as corms of D1 class.
“