مطالعه ارزیابی اثر مأموریت ملی زعفران در کشمیر-یک رویکرد اقتصادی

این مطالعه به صورت هدفمند در دو ناحیه از منطقه کشمیر، یعنی پلواما و بودگام بر اساس اهداف تحقیق انتخاب شد. دو بلوک، یعنی پامپور از ناحیه پلواما و ناگام از ناحیه بودگام به دلیل حداکثر تعداد بهره‌برداران تحت ماموریت ملی زعفران انتخاب شدند. از این دو بلوک، 120 پاسخ‌دهنده از شش روستا با استفاده از روش نمونه‌برداری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. این مطالعه سعی در تحلیل هزینه‌ها، بازده‌ها و سودآوری تولیدکنندگان زعفران قبل و بعد از آغاز ماموریت ملی زعفران دارد. تأثیر ماموریت ملی زعفران بر تولید، بهره‌وری و قابلیت فروش زعفران در کشمیر. این مطالعه همچنین به تحلیل محدودیت‌های تولید و بازاریابی که پاسخ‌دهندگان در منطقه مطالعه با آن مواجه هستند می‌پردازد.

این مطالعه نشان می‌دهد که هزینه میانگین کاشت در هر کانال-۱ قبل و بعد از شروع برنامه ملی زعفران به ترتیب ۳۱۹۰ و ۷۰۶۷ روپیه بوده است. با این حال، بازده خالص به دست آمده از سوی پاسخ‌دهندگان قبل و بعد از راه‌اندازی برنامه ملی زعفران، افزایش بازده خالص بیش از دو برابر را نشان داده است. قبل از شروع این برنامه، میانگین بازده خالص در هر کانال-۱ ۶۵۴۷ روپیه بود که سپس به ۱۵۳۹۸ روپیه افزایش یافت. تولید و بهره‌وری در منطقه تحت برنامه ملی زعفران بهتر از مناطقی بود که در این برنامه پوشش نیافتند.

با این حال، تأثیر برنامه ملی زعفران تنها بر روی چند مؤلفه برجسته بود.مساحت، تولید و بهره‌وری زعفران در جامو و کشمیر به ترتیب نرخ رشد مرکب -0.17، 0.07 و 3.15 درصد را از 1996-97 تا 2017-18 ثبت کرده است. در حالی که نرخ رشد مرکب صادرات زعفران از جامو و کشمیر 0.29 درصد ثبت شده است. سیستم بازاریابی زعفران در کشمیر به شدت نامنظم بود، زیرا عمدتاً در دست شرکت‌های خصوصی قرار دارد و یک زنجیره طولانی از واسطه‌ها بین تولیدکننده و مصرف‌کننده نهایی وجود دارد. در پایان مطالعه چند پیشنهاد سیاستی برای ریشه‌کنی مشکلات موجود در تولید، بهره‌وری و قابلیت فروش زعفران ارائه می‌شود.

The present study was selected purposively in two districts of Kashmir division, viz., Pulwama and Budgam based on the objectives of study. Two blocks, viz., Pampore from Pulwama district and Nagam from Budgam district were selected owing to the maximum number of beneficiaries under National Saffron Mission. Out of these two blocks, 120 respondents from six villages were selected through stratified random sampling method. The present study attempted to analyze the costs, returns and profitability of saffron growers before and after the launch of National Saffron Mission. The impact of National Saffron Mission on production, productivity and marketability of saffron in Kashmir.

The study further analyses constraints in production and marketing faced by respondents in study area. The study reveals that the average cost of cultivation kanal-1 before and after inception of NSM was found Rs. 3190 and Rs. 7067 respectively. However, area-wise net returns obtained by respondents before and after the launch of National Saffron mission has shown an increased net return of more than two times. Before the commencement of Mission, the average net returns kanal-1 were Rs. 6547 which then raised to the tune of Rs. 15398.

The production and productivity of area under National Saffron Mission was found better than area which have not been covered under the Mission. However, the impact of National Saffron Mission was found significant only on few components. The area, production and productivity of saffron in J&K has recorded a compound growth rate of -0.17, 0.07 and 3.15 per cent from 1996-97 to 2017-18 respectively. While as the compound growth rate of export of saffron from J&K was recorded 0.29 per cent.

Marketing system of saffron in Kashmir was found highly unorganized, as it has been largely in the hands of private enterprises, and there exists a long chain of intermediaries between the producer and the ultimate consumer. The study in the end comes with few policy suggestions for eradicating the existing problems of production, productivity and marketability of saffron.