یک مرور نظام‌مند جامع از کارآزمایی‌های انسانیِ بررسی‌کننده درمان‌های گیاهی برای بیماری آلزایمر و زوال عقل

هدف: زوال عقل (دمانس) مجموعه‌ای از علائم است که با افت عملکردهای شناختی (به‌گونه‌ای که در فعالیت‌های روزمره اختلال ایجاد کند)، دشواری در تمرکز، برنامه‌ریزی و حل مسئله، و همچنین تغییرات رفتاری نظیر بی‌تفاوتی (آپاتی)، اضطراب یا افسردگی مشخص می‌شود. بیماری آلزایمر علت اصلی زوال عقل است، اما زوال عقل عروقی و اختلال شناختی خفیف نیز شیوع بالایی دارند. در اروپا، شش دارو برای درمان زوال عقل مجوز گرفته‌اند. با این حال، نیازهای بالینی برآورده‌نشده‌ای برای یافتن گزینه‌های درمانی مؤثرتر، با تحمل‌پذیری بهتر یا مکمل وجود دارد. هدف این مطالعه، تحلیل جامع نتایج کارآزمایی‌های بالینی و سایر مطالعات انسانی در مورد اثربخشی و ایمنی مداخلات گیاهی مورد استفاده در بیماران مبتلا به زوال عقل است.

روش‌ها: در مجموع ۴۸ مطالعه برای این مرور سیستماتیک انتخاب شدند که از میان آن‌ها، ۲۷ مطالعه در تحلیل آماری اندازه اثر (d کوهن) گنجانده شدند.

نتایج: بهبودهای قابل‌توجهی عمدتاً پس از مصرف *Ginkgo biloba* (جینکو بیلوبا)، *Crocus sativus* (زعفران)، *Salvia officinalis* (مریم‌گلی) و *Melissa officinalis* (بادرنجبویه) مشاهده شد. باید تأکید کرد که برخی گیاهان و فرآورده‌های گیاهی اثربخشی قابل‌مقایسه‌ای با «دونپزیل» (دارویی تأییدشده و پرکاربرد) نشان دادند؛ امری که پتانسیل درمان‌های گیاهی (فیتوفارماسیوتیکال) را به عنوان رویکردهای مکمل مطرح می‌کند. در برخی مطالعات، اثرات مشاهده‌شده مشابه اثرات گزارش‌شده برای درمان‌های رایج بود که نشان‌دهنده مسیرهای امیدوارکننده‌ای برای تحقیقات بیشتر در زمینه بیماری آلزایمر و زوال عقل است.

نتیجه‌گیری: با توجه به شواهد موجود، فرآورده‌های گیاهی نقش امیدوارکننده‌ای به عنوان گزینه درمانی کمکی یا جایگزین برای بیمارانی دارند که داروهای استاندارد را تحمل نمی‌کنند یا منع مصرف برای آن‌ها دارند. با این حال، برای تبدیل این نتایج اولیه و امیدوارکننده به کاربرد بالینی، انجام تحقیقات بیشتر ضروری است.

خلاصه: فرآورده‌های گیاهی نقش امیدوارکننده‌ای به عنوان گزینه‌ای مکمل یا جایگزین برای بیماران مبتلا به زوال عقل دارند که قادر به تحمل داروهای استاندارد نیستند یا به آن‌ها پاسخ نمی‌دهند. برخی از این فرآورده‌ها در کارآزمایی‌های کوچک، اثرات کوتاه‌مدتی بر علائم بیماری نشان دادند که با درمان‌های استاندارد قابل‌مقایسه بود؛ با این حال، شواهد برای تأیید برابری یا برتری آن‌ها کافی نیست.

ملاحظات: بسیاری از مطالعات بررسی‌شده با محدودیت حجم نمونه بسیار کوچک مواجه بودند؛ مسئله‌ای که هنگام تفسیر اندازه‌های اثر بزرگ (d کوهن) با خطر بالای سوگیری (بایاس) همراه است. مدت‌زمان کوتاه مداخلات (اغلب تنها ۳ تا ۶ ماه) برای ارزیابی اینکه آیا درمان‌های گیاهی می‌توانند به عنوان درمان‌های اصلاح‌کننده سیر بیماری (DMTs) عمل کنند یا خیر، کافی نیست.

Objective: Dementia is a group of symptoms, characterized by a loss of cognition that interferes with everyday tasks, difficulty focusing, planning, problem solving, and behavioral changes, such as apathy, anxiety, or depression. The leading cause of dementia is Alzheimer’s disease, but vascular dementia or mild cognitive impairment are also frequently occurring. There are six drugs legislated in Europe for use in the treatment of dementia. There are unmet clinical needs to find more effective, better tolerated or complementary therapeutic options. The aim of this study is to comprehensively analyze the results of clinical trials and other human studies regarding the efficacy and safety of herbal interventions used in patients with dementia.

Methods: We enrolled a total of 48 studies for this systematic review, of which 27 were included into the statistical analysis of effect size (Cohen’s d).

Results: We found significant improvements mainly after administration of Ginkgo biloba, Crocus sativus, Salvia officinalis, and Melissa officinalis. It should be emphasized that some herbs and herbal formulations demonstrated efficacy comparable to that of donepezil, a widely used and approved medication, suggesting potential for phytopharmaceutical therapies as complementary approaches. In some studies, the observed effects were similar to those reported for conventional treatments, indicating promising directions for further research in Alzheimer’s disease and dementia.

Conclusion: In light of the evidence, phytopharmaceuticals have a promising role as a co-therapeutic option or alternative for patients with dementia who do not tolerate or have contraindications to standard medications. However, further research is necessary to translate these initial promising results into clinical practice.

Summations: Phytopharmaceuticals have a promising role as a complementary or alternative option for dementia patients who cannot tolerate or respond to standard medications. Certain phytopharmaceuticals demonstrated comparable short-term symptomatic effects to standard treatments in small trials; however, evidence is insufficient to support equivalence or superiority.

Considerations: Many of the studies reviewed are limited by very small sample sizes, which is associated with a high risk of bias when interpreting large effect sizes (Cohen’s d). The short duration of interventions (often only 3 to 6 months) is insufficient to assess whether phytotherapeutics can constitute disease-modifying treatments (DMTs).