تغییرات گیاهان و تنوع گونه‌های جوامع علف‌های هرز مزارع زعفران (Crocus sativus) شهرستان استهبان پس از یک دهه

علف‌های هرز به‌عنوان یکی از اجزای مکمل بوم‌نظام‌های زراعی و جزئی جدایی‌ناپذیر در سیستم‌های کشاورزی محسوب می‌شوند و یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش‌دهنده میزان محصول به شمار می‌روند. به‌منظور شناسایی گیاهان و بررسی تنوع گونه‌ای، کارکردی و ساختار جوامع علف‌های هرز و همچنین بررسی تغییر فلور مزارع زعفران شهرستان استهبان در استان فارس طی یک دهه، جمعیت علف‌های هرز مزارع گندم این شهرستان، طی سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ مورد مطالعه قرار گرفت و نتایج با بررسی‌های انجام‌شده طی هشت سال گذشته مقایسه گردید. نمونه‌برداری‌ها به‌صورت تصادفی، و در ادامه به روش سیستماتیک و طبق الگوی W انجام شد.

در این مطالعه ۲۴ گونه علف هرز متعلق به ۱۰ خانواده گیاهی شناسایی گردید. بیشترین تعداد گونه به ترتیب در خانواده‌های Poaceae (۶ گونه)، Asteraceae (۴ گونه)، و Brassicaceae (۴ گونه) مشاهده شد. نتایج نشان داد که ۸۵ درصد علف‌های هرز یک‌ساله، ۱۰ درصد چندساله و ۵ درصد نیز دوساله بودند. چچم (Lolium rigidum) مهم‌ترین علف هرز از باریک‌برگان و پیچک وحشی (Convolvulus arvensis) مهم‌ترین علف هرز از پهن‌برگان بود. مقایسه نتایج با دهه گذشته نشان داد که تراکم علف‌های هرز یوالف وحشی (Avena fatua)، چچم (Lolium rigidum)، جودره (Hordeum spontaneum)، پیچک (Convolvulus arvensis)، و پنیرک (Malva neglecta) با گذشت زمان افزایش یافته‌اند. بیشترین شاخص تنوع شانون در چچم (۲.۳۳) و جودره (۴.۳۰) و کم‌ترین آن در منداب (۰.۷۹) مشاهده شد. بیشترین شاخص تنوع سیمپسون متعلق به چچم (۰.۲۹) و کم‌ترین آن متعلق به منداب (۰.۱۰) بود.

Weeds are considered complementary components of agroecosystems and an inseparable part of agricultural systems, being one of the most significant factors reducing crop yield. To identify plants, assess species, functional, and structural diversity of weed communities, and examine changes in the flora of saffron fields in Estahban County, Fars Province, over a decade, the weed populations in wheat fields of this county were studied during the 2021-2022 cropping season, and the results were compared with studies conducted over the past eight years. Sampling was conducted randomly and subsequently in a systematic manner following a W-shaped pattern.

In this study, 24 weed species belonging to 10 plant families were identified. The highest number of species were observed in the Poaceae (6 species), Asteraceae (4 species), and Brassicaceae (4 species) families, respectively. The results showed that 85% of the weeds were annual, 10% were perennial, and 5% were biennial. Ryegrass (Lolium rigidum) was the most significant narrow-leaf weed, and field bindweed (Convolvulus arvensis) was the most significant broad-leaf weed. Comparison with the past decade indicated an increase in the density of wild oat (Avena fatua), ryegrass (Lolium rigidum), spontaneous barley (Hordeum spontaneum), field bindweed (Convolvulus arvensis), and common mallow (Malva neglecta). The highest Shannon diversity index was observed for ryegrass (2.33) and spontaneous barley (4.30), while the lowest was for wild mustard (0.79). The highest Simpson diversity index was for ryegrass (0.29), and the lowest was for wild mustard (0.10).