اثر نوع و مقدار زئولیت بر برخی خصوصیات شیمیایی خاک تحت کشت زعفران

زعفران \(Crocus sativus L\) ) زعفران شیمیایی خاک وابسته است. زئولیت ها از جمله موادی هستند که علاوه بر خاصیت حاصلخیزدندگی خاک، قابلیت اصالح آن را نیز دارند. بنابراین، به منظور بررسی اثر زئولیت بر برخی خصوصیات شیمیایی خاک (کلسیم، منیزیم، سدیم، پتانسیسم، کلر، بی‌گردشت)، سولفات، واکنش خاک و هدایت الکتریکی، تحت کشت زعفران، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با هفت تیمار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال 1392 انجام شد. تیمارهای مورد بررسی در این تحقیق شامل نوع زئولیت (کلسیک: \(ZCa\) پتانسیک: \(ZK\) و ترکیبی: \(ZS\) در سه سطح (صفر \(M_0\) و \(M_2\)). درصد وزنی) با نه تکرار بود. تیمارها با خاک مخلوط و در گلدان‌هایی به قطر 30 سانتی‌متر و ارتفاع 35 سانتی‌متر ریشته شد. پس از اتمام فصل زراعی، نمونه‌برداری از خاک از عمق 10-20 سانتی‌متر انجام شد. برای بررسی تغییرات هدایت الکتریکی از اعماق 20-30 سانتی‌متر نیز نمونه‌برداری شد. نتایج اثر نوع زئولیت بر تغییر خصوصیات شیمیایی خاک نشان داد که مقدار زئولیت تنها بر می‌گردشات در سطح احتمال پنج درصد اثر معنی‌داری داشت. اثر متقابل نوع و مقدار زئولیت در سطح احتمال پنج درصد بر کلسیم، منیزیم، کلر، بی‌گردشت، سولفات و pH و در سطح احتمال یک درصد بر میزان سدیم و مجموع کاتیون‌های معنی‌داری شد؛ ولی مقدار زئولیت بر هیچ بارامتری اثر معنی‌داری نداشت. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که کاربرد زئولیت پتانسیک در هر دو سطح کاربرد بر سدیم و بی‌گردشت خاک اثرگذار بود. از طرفی کاربرد زئولیت کلسیک سبب تغییر \(EC\) خاک شد، به طوری که در هر سه عمق نمونه‌برداری شده نسبت به سایر تیمارها \(EC\) کمتری داشت و سبب کاهش \(T/5\) تا \(T/1\) برابر کاهش \(EC\) نسبت به ابتدای آزمایش شد. براساس نتایج استفاده از زئولیت کلسیمی در لایه‌های زیرین و کاربرد زئولیت پتانسیکی در لایه‌های سطحی خاک برای زراعت زعفران پیشنهاد می‌شود. این عمل سبب کاهش حرکت اعلام به سطح خاک شده و هدایت الکتریکی در ناحیه توسعه ریشه بند زعفران را کاهش می‌دهد.

Saffron (Crocus sativus L.) is a subtropical plant which is cultivated in Iran so far and its yield is strongly dependent on soil chemical properties. Zeolites are one of the substances which are used to improve soil characteristics and soil correction capability as well. To evaluate the effects of these minerals in some soil chemical properties (Na, K, Ca, Mg, Cl, SO4, HCO3, pH and EC) under saffron cultivation, a study was conducted at completely randomized design with seven treatments at the Agricultural Research Station, University of Birjand during 2012. Factors which examined in this study included type of Zeolites: calcic zeolite (ZCa), potasic zeolite (ZK) and z-mix zeolite (ZS) in three levels: zero (Z0), 2 (M2) and 6 (M6) as weight% with 9 replications. These treatments were mixed with soil and were placed in pots with diameter 30 cm and height 35 cm. Soil sampling was done in depth of 10-20 cm at the end of crop season. Also, soil sampling was performed at two other depth layers (0-10 and 20-30 cm) for determination of soil EC. The results showed that the effect of zeolite was significant on bicarbonate concentration in soil solution (P≤0.05). Interaction effect between type and amount of zeolite was significant on Ca, Mg, Cl, HCO3, SO4 concentrations in soil solution and pH as well (P≤0.05) and it affected on Na and total cations (P≤0.01), but the amount of Zeolite has no affect. Mean comparisons showed that application of ZK on both levels was affected on sodium and bicarbonate of soil solution. The application of ZCa caused significant change in soil salinity (ECe) and this factor reduced 3.1 to 3.9 times compared to control. Regarding to the results, it is recommended to use calcic zeolite in lower soil depth and potasic zeolite in soil surface. It is beneficial to reduce the solute transport toward the soil surface and reduction of ECe in corm root zone.