ویژگی‌های سیتوژنتیک و زیست‌فعال زعفران: ابزاری برای گشودن رمز و راز دارویی آن

برترین و ارزشمندترین ادویه جهان «زعفران» یک گیاه علفی و تک لپه‌ای است و از خامه‌های نر گل‌های Crocus sativus L به‌دست می‌آید. از زمان‌های پیشاتاریخی، زعفران مورد توجه بوده و هم در آشپزی و هم در درمان‌های دارویی کاربرد داشته است. از نظر شیمی گیاهی، زعفران از ترکیبات فرار، غیر فرار و آروماتیک تشکیل شده است که شامل کروکین، کروستین، پیکروکروسین و سافرنال می‌باشد. زعفران به عنوان ادویه برای بهبود عطر و طعم و نگهدارنده مواد غذایی استفاده می‌شود. خامه‌های زعفران دارای مقدار مناسبی ویتامین B2 هستند که علاوه بر افزودن رنگ زرد به زعفران، شامل ترکیب بسیار محلول در آب کروکین نیز می‌باشد. همچنین شامل بسیاری از ترکیبات غیر فرار مانند کاروتنوئیدها، α و β-کاروتن، لیکوپن و گزانتین است. خامه‌های زعفران با طعم تلخ و بوی یدوفرم یا کاهی شناخته می‌شوند که ناشی از ترکیبات پیکروکروسین و سافرنال است. اصلی‌ترین ترکیب فرار C. sativus یک کربوکسی‌آلدهید به نام سافرنال است که از واکنش دگلوکوزیلیاسیون پیکروکروسین تولید می‌شود.تمام این ترکیبات زعفران اهمیت اصلی خود را در حوزه علوم پزشکی پیدا می‌کنند، با این حال پتانسیل کامل این ترکیبات به صورت کامل مشخص نشده است. برای آشکار کردن قدرت‌های پزشکی زعفران، ویژگی‌های زیست‌فعال مانند متابولومیکس، ژنومیکس، ترنسکریپتومیکس و پروتئومیکس روش موثری ارائه می‌دهند.

The utmost elite spice in the world “saffron” is an herbaceous monocot plant and is obtained from the stigmas of Crocus sativus L. Since prehistoric times it has been a subject of attraction and has found its use both in culinary and therapeutics. Phytochemically saffron is composed of volatile, non-volatile, and aromatic compounds, namely, crocin, crocetin, picrocrocin and safranal. Saffron is used as a spice for essence improvement and food preservative. The stigmas of saffron have good proportion of vitamin B2, which also adds to it yellow color besides the highly water-soluble compound crocin. It also contains many nonvolatile constituents like carotenoids, α and β- carotene, lycopene, and zeaxanthin. Saffron stigmas are characterized by a bitter taste and an iodoform or straw-like smell caused by chemicals picrocrocin and safranal .The major volatile compound of C. sativus is a carboxaldehyde called safranal produced by deglucosylation of picrocrocin. All these compounds of saffron find their prime importance in the field of medical sciences, yet the total potential of these compounds has not been ascertained completely. To unfold the medical powers of saffron, the bioactive attributes such as metabolomics, genomics, transcriptomics and proteomics provide an efficient way.