دانش بومی استفاده از گیاه زعفران در طب سنتی ایران

زعفران گیاه بومی ایران است که از دوران باستان، ایرانیان با نحوه کشت و کاربردهای تغذیه‌ای و مصارف دارویی سنتی آن کاملاً آشنا بودند. این گیاه با نام علمی «Crocus sativus» گیاهی است از تیره‌ی زنبقیان که دارای بوی معطر با طعم کمی تلخ می‌باشد. در این مقاله ابتدا با روش اسنادی و استفاده از کتب و مقالات در حوزه استفاده از زعفران در طب سنتی ایران، نقش این گیاه در طب کهن بررسی شد و سپس با استفاده از آرشیو پژوهشکده مردم‌شناسی، دانش بومی استفاده از آن در پزشکی مردمی مورد پژوهش قرار گرفت. این گیاه از گذشته‌های دور تاکنون علاوه بر استفاده خوراکی، مورد استفاده برای درمان بعضی از بیماری‌های جسمی و روحی نیز قرار می‌گرفته است؛ که در این مقاله به آن پرداخته شده است. این گیاه مسکن اعصاب، رافع سرفه، مفید برای بی‌خوابی و دندان‌درد و… است. گیاهان دارویی دارای جایگاه ویژه در تأمین بهداشت و سلامت جوامع، پیشگیری و درمان بیماری‌ها هستند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که درمان‌های محلی و دانش عامیانه سنتی همچون زعفران که گنجینه‌ای عظیم در هر منطقه از کشور هستند، نیاز به بررسی و تحقیق بیشتری دارند. چراکه این تحقیقات می‌تواند، راهگشای متخصصین طب سنتی برای درمان بیماری‌ها قرار گیرد.

Saffron, a plant native to Iran, has been known to Iranians since ancient times for its cultivation methods, nutritional applications, and traditional medicinal uses. This plant, scientifically named *Crocus sativus*, belongs to the Iridaceae family and is characterized by its fragrant aroma and slightly bitter taste. In this study, the role of saffron in traditional Iranian medicine was first examined through a documentary approach, utilizing books and articles on the subject. Subsequently, using the archives of the Anthropology Research Institute, the indigenous knowledge of its use in folk medicine was investigated. Saffron has been used since ancient times not only as a culinary ingredient but also for treating various physical and mental ailments, which are discussed in this article. The plant is known for its sedative effects on the nervous system, relief of cough, benefits for insomnia, toothache, and more. Medicinal plants hold a special place in promoting community health, preventing, and treating diseases. The results of this study indicate that local treatments and traditional folk knowledge, such as that surrounding saffron—a vast treasure