خصوصیات گیاه‌شناسی، مرفولوژیکی و فنولوژیکی گونه‌های زعفران وحشی در رویشگاه‌های مرتعی گلستان

اولین گام در برنامه‌های به‌نژادی جهت ایجاد جمعیت‌های جدید با صفات مطلوب شناخت کامل گونه‌ها از لحاظ ویژگی‌های گیاه‌شناسی و رویشگاهی است، لذا این تحقیق با هدف بررسی خصوصیات گیاه‌شناسی، مرفولوژیکی و فنولوژیکی دو گونه زعفران وحشی در رویشگاه‌های مرتعی استان گلستان انجام شد. از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، جستجوی اینترنتی سایت‌های معتبر گیاه‌شناسی، مصاحبه با افراد محلی اطلاعات موردنیاز جمع‌آوری شد. با بررسی‌های انجام‌شده مشخص گردید که در استان گلستان دو گونه almehensis Crocus (زعفران آلم‌های) و Crocus zubovii (زعفران اولنگی) رویش دارد.

زعفران آلم‌های تنها زعفران زرد گل ایران بوده و در ارتفاع ۱۹۰۰-۱۶۰۰ متر جمع‌آوری می‌گردد. فصل گل‌دهی آن بهار است. زعفران اولنگی گیاهی دارای گل‌های بنفش جذاب و رگبرگ‌های بنفش تیره می‌باشد. تمام ۶ گلبرگ با سایز یکنواخت دارای رگبرگ هستند. خامه سه‌شاخه‌ای بوده که در راس هر شاخه به زیرشاخه‌هایی تقسیم شده و طول بلندتری حال نسبت به بساک‌ها دارد. فصل گل‌دهی در پاییز است. این گیاه در ارتفاعات ۲۰۰۰ متر کوه‌های البرز می‌روید. با توجه به اینکه جایگاه حفاظتی این دو گونه در طبقه (در بحران انقراض) معرفی شده است، لازم است به این گونه‌های انحصاری و تک‌رویشگاهی توجه ویژه‌ای شود. نتایج این تحقیق می‌تواند به شناخت آنها به‌منظور بررسی قابلیت تولید محصول با کیفیت و جلوگیری از انقراض این دو گونه مهم و حفاظت رویشگاه‌های آنها کمک نماید. نتایج حاصل همچنین می‌تواند در برنامه‌های اصلاح‌نژاد و به‌نژادی در جهت تولید جمعیت جدید با خصوصیات زراعی مطلوب کاربرد داشته باشد.

The first step in breeding programs aimed at developing new populations with desirable traits is a comprehensive understanding of species’ botanical and ecological characteristics. This study was conducted to investigate the botanical, morphological, and phenological characteristics of two wild saffron species in the rangelands of Golestan Province. Data were collected through literature reviews, searches on reputable botanical websites, and interviews with local communities. The study identified two wild saffron species in Golestan: Crocus almehensis (Almeh saffron) and Crocus zubovii (Olangi saffron). Crocus almehensis, the only yellow-flowered saffron in Iran, is found at altitudes of 1600–1900 meters and blooms in spring.

Crocus zubovii, characterized by attractive purple flowers with dark purple veins, has six uniformly sized petals with veining. Its style is tripartite, with each branch dividing into sub-branches and being longer than the anthers. This species blooms in autumn and grows at 2000 meters in the Alborz Mountains. Both species are classified as critically endangered, highlighting the need for special attention to these endemic and single-habitat species. The results of this study can contribute to their identification for producing high-quality crops, preventing their extinction, and protecting their habitats. Additionally, the findings can be applied in breeding programs to develop new populations with desirable agronomic traits.