بهره‌گیری از فعال‌سازی گیرنده فارنزوئید ایکس برای محافظت کبدی: بینش‌هایی از ترکیبات سنتزی و لیگاندهای گیاهی

این مرور به بررسی انتقادی پتانسیل درمانی آگونیست‌های گیرنده فارنزوئید ایکس (FXR) سنتزی و گیاهی در مدیریت آسیب کبدی ناشی از دارو و بیماری‌های کبدی کلستاتیک می‌پردازد. این مقاله شواهد حاصل از مطالعات پیش‌بالینی و بالینی در مورد عوامل سنتزی مانند اسید اوبتیکولیک، تروپیفکسور، سیلوفکسور، INT-767 و فلوئوروفنیدون را همراه با تعدیل‌کننده‌های مشتق از گیاه از جمله پاپاورین، ۷،۸-دیهیدروکسی-۴-متیل کومارین (DMC)، سارمنتول اچ، عصاره گاردنیا جاسمینوئیدس و اجزای زعفران گردآوری می‌کند. این عوامل از طریق تعدیل متابولیسم اسیدهای صفراوی، فعال‌سازی FXR و کاهش التهاب و فیبروز عمل می‌کنند. در حالی که آگونیست‌های سنتزی FXR مؤثر هستند، اغلب با عوارض جانبی مانند خارش و دیس‌لیپیدمی محدود می‌شوند. در مقابل، تعدیل‌کننده‌های گیاهی فواید ضد التهابی، آنتی‌اکسیدانی و محافظت کبدی ارائه می‌دهند، اگرچه نگرانی‌هایی مانند سمیت کبدی متناقض، که در برگ اپیمدیوم مشهود است، نیاز به اعتبارسنجی محتاطانه را برجسته می‌کند. در مجموع، این بینش‌ها از پتانسیل رو به رشد مواد شیمیایی گیاهی به عنوان مداخلات هدفمند FXR قابل اجرا حمایت می‌کند، در حالی که بر اهمیت پروفایل‌سازی فارماکولوژیک دقیق و اعتبارسنجی بالینی برای اطمینان از استفاده درمانی ایمن و مؤثر تأکید می‌کند.

This review critically explores the therapeutic potential of both synthetic and phytochemical-based Farnesoid X Receptor (FXR) agonists in managing drug-induced liver injury (DILI) and cholestatic liver diseases. It compiles evidence from preclinical and clinical studies on synthetic agents such as obeticholic acid, tropifexor, cilofexor, INT-767, and fluorofenidone, alongside plant-derived modulators including Papaverine, 7,8-dihydroxy-4-methyl coumarin (DMC), Sarmentol H, Gardenia jasminoides extract, and Saffron constituents. These agents act through modulation of bile acid metabolism, FXR activation, and attenuation of inflammation and fibrosis. While synthetic FXR agonists are effective, they are often limited by adverse effects such as pruritus and dyslipidaemia. Conversely, phytochemical modulators offer anti-inflammatory, antioxidative, and hepatoprotective benefits, though concerns such as paradoxical hepatotoxicity, evident with Epimedii folium, highlight the need for cautious validation. Collectively, these insights support the growing potential of phytochemicals as viable FXR-targeted interventions, while emphasizing the importance of rigorous pharmacological profiling and clinical validation to ensure safe and effective therapeutic use.