مطالعه اثر هورمون جیبرلیک اسید و کشت پرتراکم بر مواد موثره و فعالیت آنتی‌اکسیدانی گیاه دارویی زعفران (Crocus sativus L.)

به منظور بررسی تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و کشت پرتراکم بر فعالیت آنتی‌اکسیدانی و مواد موثره زعفران، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند در سال زراعی ۹۶-۱۳۹۵ اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو سطح جیبرلیک اسید (صفر و ۲۰ پی‌پی‌ام) و سه سطح تراکم کاشت (۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ بنه در مترمربع) با سه تکرار بودند. نتایج نشان داد تیمار جیبرلیک اسید اثر معنی‌داری بر اکثر صفات داشت، به‌طوری که بیشترین میزان فنول و فعالیت آنتی‌اکسیدانی به ترتیب با ۷.۶۲۹ میلی‌گرم در صد گرم وزن خشک و ۵.۳۹ درصد از تیمار مصرف اسید جیبرلیک به‌دست آمد. همچنین نتایج بیانگر اثر معنی‌دار اسید جیبرلیک در سطح یک درصد بر میزان آنتوسیانین کلاله بود، به‌طوری که میزان این صفت، ۲۴ درصد در تیمار اسید جیبرلیک بیشتر از شاهد بود.

مواد موثره زعفران نیز تحت تاثیر اسید جیبرلیک قرار گرفت، به‌طوری که بیشترین میزان سافرانال (۵.۳۲ جذب محلول آبی یک درصد در طول موج ۳۳۰ نانومتر)، کروسین (۴.۱۴۰ جذب محلول آبی یک درصد در طول موج ۴۴۰ نانومتر) و پیکروکروسین (۱.۵۸ جذب محلول آبی یک درصد در طول موج ۲۵۷ نانومتر) از تیمار مصرف اسید جیبرلیک و کم‌ترین میزان آن‌ها از تیمار شاهد حاصل شد. تیمار تراکم کاشت تنها بر بعضی مواد موثره (سافرانال و پیکروکروسین) در سطح یک درصد معنی‌دار بود و بیشترین آن‌ها به ترتیب به میزان ۵۵.۳۳ و ۹۶.۵۸ درصد از تراکم کاشت ۱۰۰ بنه در مترمربع مشاهده شد، اما روی سایر صفات تاثیر معنی‌داری نداشت. به‌طور کلی با توجه به نتایج به‌دست آمده، مشخص شد مصرف ۲۰ پی‌پی‌ام جیبرلیک اسید سبب بهبود صفات کیفی زعفران گردید و تراکم کاشت پایین (۱۰۰ بنه در مترمربع) فقط بر برخی از مواد موثره زعفران (سافرانال و پیکروکروسین) تاثیرگذار بود.

To investigate the effects of gibberellic acid and high-density planting on the antioxidant activity and active compounds of saffron, a factorial experiment was conducted in a randomized complete block design at the research field of the Faculty of Agriculture, University of Birjand, during the 2016-2017 growing season. The treatments included two levels of gibberellic acid (0 and 20 ppm) and three planting densities levels (100, 200, and 300 corms per square meter) with three replications. Results showed that gibberellic acid significantly affected most traits, with the highest phenol content (7.629 mg/100 g dry weight) and antioxidant activity (5.39%) observed in the gibberellic acid treatment.

Additionally, gibberellic acid significantly increased anthocyanin content in the stigma by 24% compared to the control. Saffron’s active compounds were also affected by gibberellic acid, with the highest safranal (5.32 absorbance of 1% aqueous solution at 330 nm), crocin (4.140 absorbance at 440 nm), and picrocrocin (1.58 absorbance at 257 nm) obtained from the gibberellic acid treatment, while the lowest values were from the control. Planting density only significantly affected some active compounds (safranal and picrocrocin) at the 1% level, with the highest values (55.33% and 96.58%, respectively) observed at 100 corms per square meter, but it had no significant effect on other traits. Overall, the results indicate that applying 20 ppm gibberellic acid improved saffron’s qualitative traits, while low planting density (100 corms per square meter) only influenced certain active compounds (safranal and picrocrocin).