فراتحلیل جامع اثر راهکارهای مدیریت زراعی بر عملکرد و خصوصیات کیفی زعفران

اگرچه پژوهش‌های زراعی کمی زعفران در ایران سابقه‌ای طولانی دارد، ولی پژوهش‌های کیفی این ادویه ارزشمند در ایران از سابقه کمتری برخوردار است. انبوه مطالعات و نتایج متناقض و گاه متفاوت یافتن راهکار و توصیه مناسب را مشکل می‌سازد. لذا استفاده از تکنیک فراتحلیل به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که در مقایسه با یک مطالعه و یا مداخله واحد یا منفرد به درک و شناخت بیشتری از پدیده‌های مورد نظر برسند. برای انجام این فراتحلیل از روش معرفی‌شده توسط کوپر استفاده شده است. در این فراتحلیل، از مجموع ۶۲ مطالعه اثر کودهای آلی، معنی‌دار بودن اثر کودهای آلی بر عملکرد اقتصادی زعفران (وزن خشک) تایید گردید. میانگین اندازه اثر هجس به ترتیب برای کودهای زیستی (۳۳۴/۱g=)، دامی (۹۱۴/۰g=) و کمپوست (۵۹۲/۰g.) اختصاص داشت از مجموع ۴۳ مطالعه روی اثر کودهای شیمیایی بر عملکرد زعفران، اثر کودهای شیمیایی نیتروژن و فسفر بر عملکرد زعفران معنی‌دار بود، ولی اثر کود پتاس و ترکیب کودی (NPK) بر وزن خشک زعفران غیرمعنی‌دار بود.

مطالعات کودهای نیتروژن و فسفر ناهمگن و دارای خطای انتشار بوده و نتایج ارائه‌شده جهت توصیه نیاز به مطالعه بیشتر دارند، از مجموع ۱۹ مطالعه برای تاریخ و دور آبیاری بر عملکرد زعفران، تاثیر تاریخ آبیاری (۷۱۶/۲g=) و دور آبیاری (۵۱۸/۱g=) بر وزن خشک زعفران معنی‌دار گردید. فراتحلیل مطالعات کیفی زعفران (قدرت رنگ‌دهی) در کشورهای عمده تولیدکننده در سراسر جهان انجام گرفت. بر اساس نتایج مطالعات کیفی معنی‌دار بودن مقدار پیکروکروسین در نمونه‌های زعفران برای کشورهای مختلف جهان به جز هند تایید شد، سافرانال در کشورهای نیوزیلند، هند و ایتالیا غیرمعنی‌دار بود و در سایر کشورها معنی‌دار شد. و بالاترین اندازه اثر مقدار کروسین به ترتیب برای اسپانیا (۵۹۱/۷g=)، ایران (۷۵۸/۴g=) و ایتالیا (۱۴۰/۴g=) ثبت گردید. از نظر شدت رنگ و طعم، کشورهای اسپانیا، ایران در جایگاه بالاتری نسبت به سایر کشورها قرار گرفتند.

Although quantitative agronomic research on saffron in Iran has a long history, qualitative studies on this valuable spice are relatively recent. The abundance of studies with conflicting and varying results makes it challenging to identify suitable recommendations. Therefore, meta-analysis enables researchers to gain a deeper understanding of phenomena compared to individual studies or interventions. This meta-analysis followed the method introduced by Cooper. From a total of 62 studies on the effects of organic fertilizers, the significant impact of organic fertilizers on saffron economic yield (dry weight) was confirmed. The average Hedges’ g effect sizes were 1.334 for biofertilizers, 0.914 for manure, and 0.592 for compost.

From 43 studies on chemical fertilizers’ effects on saffron yield, nitrogen and phosphorus fertilizers had significant effects, but potassium and NPK combinations showed non-significant effects on dry weight. Studies on nitrogen and phosphorus were heterogeneous and exhibited publication bias, requiring further investigation for recommendations. From 19 studies on irrigation timing and intervals for saffron yield, irrigation timing (g=2.716) and intervals (g=1.518) significantly affected dry weight. A meta-analysis of saffron quality studies (coloring strength) was conducted across major producing countries worldwide. Results confirmed significant picrocrocin levels in saffron samples from various countries except India; safranal was non-significant in New Zealand, India, and Italy but significant elsewhere. The highest crocin effect sizes were recorded for Spain (g=7.591), Iran (g=4.758), and Italy (g=4.140). In terms of color and flavor intensity, Spain and Iran ranked higher than other countries.