اثر رژیم‌های رطوبتی بر عملکرد و شاخص‌های کیفی زعفران

به منظور مطالعه اثر رژیم‌های رطوبتی (مانند 50 و 60 درصد ظرفیت زراعی، آبیاری عرف محلی + آبیاری تابستانه و آبیاری عرف محلی) بر گل‌آوری و عملکرد زعفران، پژوهشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و با پنج تیمار و چهار تکرار در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی شهرستان گناباد در سال‌های 1391 و 1392 اجرا شد. ویژگی‌های کمی مورد مطالعه شامل تعداد گل، وزن تر گل، وزن خشک کلاله، تعداد بندهای دختری، وزن بندها و مقدار فلس تولیدی بودند. ویژگی‌های کیفی شامل پیکروکروسین، کروسین و سافرائال بودند. نتایج نشان داد که با افزایش شدت تنش رطوبتی، ویژگی‌های کمی زعفران کاهش و شاخص‌های کیفی آن افزایش یافت. با افزایش خشکی، مقادیر ویژگی‌های کمی کاهش یافته که در گیاهان زراعی دیگر نیز بارها گزارش شده است. از دیگر سو، افزایش تنش رطوبتی همراه با تجمع مواد مؤثره است و بر همبستگی منفی بین خصوصیات کمی و کیفی تأکید دارد و تعداد و وزن بند با افزایش شدت تنش رطوبتی کاهش یافته بود. تعداد گل در واحد سطح در تیمار 70 درصد ظرفیت زراعی بیشتر از سایر تیمارها بود. عملکرد خشک کلاله نیز در تیمار 70 درصد از سایر تیمارها بیشتر بود که با تیمار آبیاری چهار مرتبه تفاوت معنی‌داری نشان داد. در تیمار 70 درصد اکثر ویژگی‌ها برتری نسبی نشان دادند اما معنی‌دار نبود و از آنجا که آبیاری چهار مرتبه منطقی‌تر است، به زعفران‌کاران توصیه می‌شود. آبیاری چهار مرتبه عرف محلی از گذشته است که با یک نوبت آبیاری اضافه در نیمه مرداد تکمیل می‌شود که اثرات سودمندی بر عملکرد زعفران خواهد داشت.

In order to study the effects of moisture regimes (such as 50 and 60% field capacity, conventional irrigation+ summer irrigation and conventional irrigation) on saffron flowering, yield and quality a research was conducted as randomized complete block design with five treatments and four replications at the Experimental farm of Research Station of Agriculture and Natural Resources in Gonabad city during 2012 and 2013. Studied quantitative traits included No. of flowers, fresh weight of flowers, dry weight of stigma, No. of daughter corms, corn weights, amount of corn covering and dry weight of leaves and qualitative traits were picrocrocin, crocin and safranal. Results showed that by increasing moisture stress, quantitative traits were decreased and its qualitative indices were increased. By increasing moisture stress rate of quantitative traits were decreased that has been repeatedly reported in other crops. On the other hand, rise of moisture stress is along with accumulation of plant ingredients and it emphasizes on negative correlation between quantitative and qualitative traits and corn No. and weight had decreased by increasing moisture stress. Flower No. m−2 in FC 70% was higher than other treatments. Dry weight was also higher than other treatments in FC 70% that it has shown a significant difference with four times of irrigation. In the treatment 70% most traits showed superiority relative to other treatments but was not significant and as four times of irrigation is more logical it is recommended to saffron farmers. Four times of irrigation is the local tradition from the past that is supplemented with a further irrigation in mid-summer that has beneficial effects on saffron yield.