تعیین مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر پذیرش کشت زعفران در روستاهای منتخب شهرستان سیرجان در مقابله با خشکسالی

بخش کشاورزی نقش کلیدی در اقتصاد جوامع با توجه به اقلیم آنها دارد و خشکسالی یکی از ناپایداری‌های عمده این بخش است. آب یکی از عوامل اصلی محدودکننده توسعه کشاورزی، به‌ویژه در اراضی گرم و خشک است. در حال حاضر بیشتر استان‌های ایران در معرض کم‌آبی شدید قرار دارند. با توجه به محدودیت منابع آبی، اهمیت مدیریت آب در مصرف بهینه اجتناب‌ناپذیر است. بر این اساس، با توجه به شرایط اقلیمی کشور، به‌ویژه خشکسالی‌های متوالی در سال‌های اخیر و کمبود آب، کشت برخی محصولات از نظر تولید و درآمد اقتصادی نیست و کشاورزان باید به کشت گیاهان دیگر روی آورند.

پس از محصولاتی مانند پسته، خرما و مرکبات، زعفران جایگاه ویژه‌ای در صادرات ایران دارد و امروزه به عنوان محرکی برای توسعه روستایی، افزایش درآمد نقدی خانوار و بهبود رفاه در بین جوامع فقیر شناخته شده است. این گیاه یکی از کارآمدترین محصولات کشاورزی از نظر مصرف آب است و از نظر نیاز به مواد مغذی گیاهی کم‌توقع است. می‌توان اذعان داشت که پذیرش و توسعه کشت زعفران عوامل مهمی در افزایش درآمد و اشتغال، کاهش فقر و جلوگیری از مهاجرت افراد به بسیاری از روستاهایی است که کشت زعفران را می‌پذیرند. شهرستان سیرجان یکی از مناطق مهم تولید پسته در استان کرمان است که در سال‌های اخیر به دلیل خشکسالی و بحران کم‌آبی، بسیاری از باغات آن خشک شده‌اند.

در مواجهه با چنین شرایطی، کشت زعفران به عنوان کشت جایگزین توسط جهاد کشاورزی مطابق با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در برخی روستاهای این شهرستان که محیط مساعدی برای کشت زعفران دارند، معرفی و ترویج شده است. در این مطالعه، عوامل مختلفی که می‌توانند بر پذیرش کشت زعفران تأثیر بگذارند، در نظر گرفته شد. این تحقیق به شناسایی و تقویت این عوامل کمک می‌کند تا کشاورزان دیگر در مسیری صحیح برای تغییر الگوی کشت از محصولات با مصرف آب بیشتر و بازدهی کم به محصولاتی با حداقل مصرف آب و درآمد بالا تشویق شوند. این مطالعه برای اولین بار در سیرجان انجام شده است.

The agricultural sector plays a key role in the economy of societies according to their climate, and drought is one of the major instabilities of this sector. Water is one of the main factors limiting the development of agriculture, especially in hot and dry lands. Currently, most of Iran’s provinces are exposed to severe water shortages. Considering the limited water resources, the importance of managing water in optimal use is unavoidable. Based on this, according to the climatic conditions of the country, especially consecutive droughts in recent years and lack of water, the cultivation of some products is not economical in terms of production and income, and farmers must choose to cultivate other plants.

After products such as pistachios, dates, and citrus fruits, saffron has a special place in Iran’s exports, and today, it is known as a motivation for rural development, increasing household cash income and improving welfare among poor communities. This plant is one of the most efficient agricultural products in terms of water consumption, and it is a low-expectation plant in terms of the need for nutrients. It can be acknowledged that the adoption and development of the cultivation of saffron are important factors in increasing income and employment, reducing poverty, and preventing the migration of people to many villages that accept saffron planting.

Sirjan County is one of the important areas of pistachio production in Kerman province, which has dried up a lot of orchards in recent years due to drought and water shortage crisis. In the face of such conditions, saffron cultivation has been introduced and promoted as an alternative cultivation by Jihad Keshavarzi according to the resistance economy policies in some villages of this city that have a favourable environment for saffron cultivation. In this study, various factors that can affect the acceptance of saffron cultivation were considered. This research helps to identify and strengthen these factors to encourage other farmers in the right direction to change the cultivation pattern from crops with higher water consumption and low efficiency to crops with minimal water consumption and high income. This study was conducted for the first time in Sirjan.