بررسی فولکلوریک گیاه زعفران و فرهنگ زعفران در منطقه صفرانبولو

زعفران یک گیاه غده‌ای است که بخش‌های هوایی آن یکساله و بخش‌های زیرزمینی آن چندساله است و به خانواده زنبقیان و جنس کروکوس L تعلق دارد. زعفران در مناطق آب و هوایی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری نیمکره شمالی گسترش یافته و در حال حاضر در ایتالیا، اسپانیا، یونان، مراکش، مصر، اسرائیل، ترکیه، ژاپن، چین، هند، پاکستان، ایران و آذربایجان رشد می‌کند. زعفران که قدیمی‌ترین ادویه و گیاه دارویی جهان است، از زمان‌های بسیار قدیم در مراسم مذهبی، طب سنتی و آشپزی سنتی مورد استفاده قرار گرفته است. تولید زعفران به هزاران سال پیش بازمی‌گردد و یکی از مهم‌ترین مراکز کشت آن، منطقه سافران‌بولوی شهر کارابوک در آناتولی است. سافران‌بولو، جایی که غده‌های زعفران با کیفیت بالا در آن کشت می‌شوند، گیاه زعفران را با شرایط مناسب کشت برای صدها سال میزبانی کرده است.

زعفران در دوره‌های گذشته در سفربولوی اهمیت خود را از دست داد، اما در روزگار ما بار دیگر اهمیت پیدا کرده و تلاش قابل توجهی برای بازشناسی آن از نظر‌های اکولوژیکی، اقتصادی، گردشگری و زیبایی‌شناسی صورت گرفته است. در همین راستا، هدف این مطالعه بررسی «وضعیت گیاه زعفران، که نام ناحیه را به خود اختصاص داده است، در گذشته و حال و ساختار فرهنگی شکل‌گرفته حول آن گیاه» می‌باشد. این مطالعه بر اساس مواد و داده‌های به‌دست‌آمده پس از یک مطالعه میدانی انجام‌شده بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ در مزرعه تولید زعفران در ناحیه سفربولو، روستای یوکاری چیفتلیک، محله کتِن و مرکز ناحیه سفربولو نوشته شده است و داده‌ها به‌طور خاص با تکنیک‌های فولکلور مورد تحلیل قرار گرفتند. در طول مطالعه و مراحل پس از آن، از روش‌های مشاهده و مصاحبه استفاده شد و مصاحبه با اسماعیل یلماز که تولیدکننده زعفران است، ضبط ویدیویی شد و فرآیند رشد گیاه با عکس مستندسازی گردید.

“Saffron is a bulbous cultigen with an annual aboveground and perennial underground parts and it belongs to Iridacea family and Crocus L. Genus. Saffron present a spread on tropical and subtropical climate zones of North Hemisphere and grows in Italy, Spain, Greece, Morocco, Egypt, Israel, Turkey, Japan, China, India, Pakistan, Iran and Azerbaijan at the present time. Saffron, which is the oldest spice and medical plant of the World, has been used in religious rituals, folk medicine and traditional kitchen since ancient times. The production of saffron goes back to thousands of years ago and its one of the most important cultivation centers is Safranbolu district of Karabük City in Anatolia. Safranbolu, where the high quality saffron corms are cultivated, hosts the saffron plant with proper cultivation conditions for hundreds of years.

Saffron lost its importance in the past periods in Safranbolu, however, it gained importance one more time in our day and there is a remarkable effort to re-appreciate it in terms of ecological, economic, touristic and aesthetic aspects. Within this context, in this study, it is aimed to investigate “the condition of saffron plant, which gave its name to the district, in the past and at the present time and the cultural structure emerging around that plant”. This study is written based on the materials and data obtained after a field study conducted between 2018-2020 in Saffron Production Farm in Safranbolu District, Yukarı Çiftlik Village Keten Quarter and Safranbolu District Center and data was analyzed specifically to folkloric techniques. During the study and following stages, observation and interview techniques were utilized and interviews with İsmail YILMAZ, who is a saffron producer, were videotaped and the growth process of the plant was documented with photographs”