زعفران کروکوس ساتیووس: یک بررسی اجمالی ۳۶۰ درجه

*Crocus sativus* L.، یک گیاه گل‌دار علفی پاییزی، به عنوان گران‌ترین ادویه جهان شناخته می‌شود. به دلیل سه ترکیب فعال بیولوژیکی اصلی خود کروسین، پیکروکروسین و سافرانال، برای سلامت انسان بسیار مفید است. تقاضای جهانی برای این ادویه به دلیل نقش عمده آن در صنایع دارویی، آرایشی، عطرسازی و تولید رنگ نساجی در حال افزایش است. مطالعه جامع این ژئوفیت نیاز ساعت است، زیرا تولید آن سال به سال در حال کاهش است. این فصل منشأ، تاریخ، انتشار، تولید، ارزش اقتصادی، ویژگی‌های فیزیو-مورفولوژیکی، سیتوژنتیک، مراحل فنولوژیکی، سازگاری آب و هوایی، شیوه‌های زراعی، فیتوشیمی و تقلب در زعفران را بحث می‌کند. علاوه بر این، مروری بر دانش فعلی مداخلات بیوتکنولوژیکی و “امیکس زعفران” ذکر شده است.

*Crocus sativus* L., an autumnal herbaceous flowering plant, is known for being the most valuable spice in the world. Because of its three main biological active compounds crocin, picrocrocin and safranal, it is highly beneficial to human health. The global demand for the spice is increasing due to its major role in the medicinal, cosmetics, perfumery and textile dye-producing industries. The thorough study of the geophyte is the need of the hour, as its production is declining year after year. The chapter discusses the origin, history, dissemination, production, economic value, physio-morphological traits, cytogenetics, penological stages, climatic adaption, agronomical practices, phytochemistry and adulteration of saffron. Additionally, an overview of the current knowledge of the biotechnological interventions and saffron’omics’ is mentioned.