ارزیابی تاثیر پارامترهای اقلیمی بر رفتار گلدهی و عملکرد زعفران در استان‌های خراسان رضوی و جنوبی

به منظور ارزیابی روند عملکرد زعفران و بررسی رابطه بین نوسانات عملکرد زعفران و پارامترهای مختلف اقلیمی، پژوهشی در مشهد، تربت‌حیدریه، کاشمر، بیرجند و قائن در طول ۲۰ سال (۱۹۹۸-۲۰۱۸) طراحی و اجرا شد. بر اساس داده‌های هواشناسی بیست سال اخیر، میزان بارش متوسط ۳۳٪ کاهش و دمای متوسط ۰.۵ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. از سوی دیگر، نتایج رگرسیون بین عملکرد و پارامترهای اقلیمی نشان می‌دهد که الگوی افزایش دما و کاهش بارش در تمامی شهرهای مورد مطالعه به‌طور قابل توجهی با کاهش عملکرد زعفران همخوانی دارد. نتایج نشان داد که سطح زیر کشت زعفران به طور متوسط هر ساله ۱۱۲.۳ هکتار افزایش یافته است. در همین حال، عملکرد زعفران به‌طور متوسط ۰.۰۸ کیلوگرم در هکتار در سال کاهش یافته است. شاخص‌های اقلیمی تاثیر قابل توجهی بر کاهش عملکرد زعفران در خراسان رضوی و خراسان جنوبی داشته‌اند.نتایج همچنین نشان داد که دماهای متوسط و حداکثر، متغیرهای اصلی مؤثر بر کاهش عملکرد زعفران هستند. برای مثال، در تربت‌حیدریه، دمای متوسط ۴۲ درصد از تغییرات عملکرد را پیش‌بینی کرد و در سایر شهرهای مورد مطالعه، متغیر دمای حداکثر باعث ۲۴ و ۵۶ درصد از تغییرات عملکرد شد. علاوه بر این، تحلیل سری‌های زمانی نتایج عملکرد زعفران نشان داد که تا سال ۲۰۲۵، عملکرد زعفران در تمام شهرهای مورد مطالعه روند کاهشی و منفی خواهد داشت. تا سال ۲۰۲۵، مشهد و کاشمر با شیب ۰.۰۹ و ۰.۰۷ کیلوگرم در هکتار، به ترتیب بیشترین و کمترین روند کاهشی را خواهند داشت.

In order to evaluate the trend of saffron yield and study the relationship between saffron yield fluctuations and various climatic parameters, research was designed and conducted in Mashhad, Torbat Heydarieh, Kashmar, Birjand, and Qaen during 20 years (1998-2018). According to meteorological data from the las 20 years, the average rainfall decreased by 33%, and the average temperature increased by 0.5 °C. On the other hand, the regression results between yield and climatic parameters indicate that the pattern of temperature rise and decreased rainfall in all studied cities was significantly in line with saffron yield declining. The results revealed that the saffron cultivation area had been increased by 112.3 ha each year. Meanwhile, saffron yields have dropped by an average of 0.08 kg per hectare per year. Climatic indicators significantly affected decreased saffron yield in Razavi and South Khorasan. The results also revealed that the average and maximum temperature were the main variables influencing the reduction of saffron yield. For instance, in Torbat-e Heydarieh, the average temperature predicted 42 percent of the variability of the yield, and in other studied cities, the maximum temperature variable resulted in 24 and 56% of the variability of the yield. Furthermore, the time series analysis of saffron yield results revealed that saffron yield will show a decreasing and negative trend by 2025 in all studied cities. Up to 2025, Mashhad and Kashmar, with a slope of 0.09 and 0.07 kg.ha-1 , had the highest and lowest decreasing trends, respectively.