شناسایی مولفه‌های تاثیرگذار بر تشکیل تعاونی بازاریابی زعفران‌کاران در شهرستان تربت‌حیدریه

زعفران به‌عنوان گران‌بهاترین محصول کشاورزی و دارویی از جمله گیاهانی است که با توجه به مقاومت خود در برابر خشکی، نقش قابل‌توجهی در وضعیت اقتصادی و اجتماعی مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران پیدا کرده است. در این میان شهرستان تربت‌حیدریه را با بیش از ۹ هزار هکتار محصول زیرکشت زعفران، پایتخت زعفران جهان می‌دانند. این در حالی است که در سال‌های اخیر کشاورزان به دلیل مشکلات بازاریابی، سطح زیر کشت خود را کاهش داده‌اند. صاحب‌نظران معتقدند تشکیل تعاونی یکی از راهکارهای مناسب جهت بازاریابی است؛ لذا هدف این پژوهش، شناسایی مولفه‌های تاثیرگذار بر تشکیل تعاونی بازاریابی در شهرستان تربت‌حیدریه می‌باشد. جامعه مورد مطالعه این پژوهش اکتشافی را زعفران‌کاران، عمده و خرده‌فروشان، صادرکنندگان، فرآوری‌کنندگان و کارشناسان زعفران تشکیل دادند. داده‌ها با استفاده از مصاحبه تلفنی با ۱۱ نفر از نمونه‌های خبره گردآوری گردید و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا، مصاحبه‌ها تحلیل شد.

یافته‌های پژوهش نشان داد که ۱۱ مولفه در تشکیل تعاونی بازاریابی زعفران‌کاران تاثیرگذار است. برخی از این مولفه‌ها عبارتند از: سیاست‌های حمایتی دولت از بخش تعاون، دیدگاه مثبت زعفران‌کاران نسبت به تعاونی به‌عنوان یک شخصیت حقوقی، دسترسی به سرمایه مالی و تسهیلات اعتباری، هیات مدیره خبره، متعهد و فعال، سابقه فروش جمعی و تعامل غیررسمی در میان زعفران‌کاران، دارابودن قدرت اجرایی تعاونی و غیره. نتایج این مطالعه می‌تواند دستاوردهای مهمی را برای سیاست‌گذاران به دنبال داشته باشد؛ بدین طریق که با آگاهی از مولفه‌های تاثیرگذار، بسترهای لازم جهت تشکیل تعاونی بازاریابی زعفران را فراهم آورند.

Saffron, as the most valuable agricultural and medicinal product, has gained significant economic and social importance in Iran’s arid and semi-arid regions due to its drought resistance. Torbat-e Heydarieh County, with over 9,000 hectares of saffron cultivation, is known as the saffron capital of the world. However, in recent years, farmers have reduced their cultivated area due to marketing challenges. Experts believe that forming a cooperative is an effective strategy for marketing. This exploratory study aims to identify the factors influencing the formation of a saffron farmers’ marketing cooperative in Torbat-e Heydarieh.

The study population included saffron farmers, wholesalers, retailers, exporters, processors, and saffron experts. Data were collected through telephone interviews with 11 key informants and analyzed using content analysis. The findings identified 11 influential factors, including government support policies for cooperatives, positive perceptions of farmers toward cooperatives as legal entities, access to financial capital and credit facilities, a competent and committed board of directors, a history of collective sales and informal interactions among farmers, and the cooperative’s executive power. These results can provide significant insights for policymakers to create the necessary conditions for establishing saffron marketing cooperatives.