مطالعه کیفی مقایسه‌ای ترکیبات زعفران از طریق روش‌های HPLC و HPTLC و به دنبال آن جداسازی کروسین‌ها و پیکروکروسین

زعفران (Crocus sativus L.) یک کالای باارزش با ارزش اقتصادی بالا برای کشورهای صادرکننده مانند ایران است. یکی از چالش‌های اصلی در کشت زعفران، عدم وجود روشی قابل اعتماد برای تعیین متابولیت‌های ثانویه آن است. هدف این مطالعه، معرفی یک روش قابل اعتماد و دقیق برای تعیین کیفیت زعفران است. در روش پیشنهادی، یک HPLC نیمه‌تخلیصی (semi-preparative) برای جداسازی و خالص‌سازی کروسین‌ها و پیکروکروسین از عصاره زعفران بهینه‌سازی شد. برای اطمینان از دقت ترکیبات خالص‌شده، ساختار آن‌ها با استفاده از HPLC-DAD-MS تایید شد. در ادامه، دو روش تحلیلی رایج شامل HPLC-DAD و HPTLC-DAD توسعه و اعتبارسنجی شدند. نتایج این دو روش با هدف یافتن روش تحلیلی دقیق‌تر مقایسه شدند. سپس، نتایج به‌دست‌آمده با نتایج روش ISO 3632 مقایسه شد. از آنجا که کروسین‌ها و کروتسین هر دو در طول موج ماکسیمال جذب‌کنندگی به همراه سایر constituents زعفران از جمله سافرانال و پیکروکروسین جذب دارند، یک برآورد بیش‌ازحد (overestimation) در روش‌های HPTLC و ISO 3632 در مقایسه با HPLC-DAD مشاهده شد. مقایسه همزمان این سه روش تحلیلی و جداسازی پیکروکروسین و کروسین‌ها، برای اولین بار در این مطالعه انجام شده است. در نهایت، HPLC، هم در مقیاس پیشاپختی (preparative) و هم در مقیاس آنالیز، برای تعیین کیفیت زعفران توصیه می‌شود.

Saffron (Crocus sativus L.) is a precious commodity with a high economic value for exporting countries such Iran. One of the major challenges of saffron cultivation is the lack of a reliable method of saffron secondary metabolites determination. This study is aimed to introduce a reliable and accurate method for determining the quality of saffron. In the proposed method, a semi-preparative HPLC was optimized for isolation and purification of crocins and picrocrocin from Saffron extract. To ensure the accuracy of purified compounds, their structure was confirmed by HPLC-DAD-MS. Thereafter two common analytical methods were developed and validated, HPLC-DAD and HPTLC-DAD. The results of these two methods were compared with the aim of finding more accurate analytical method. Next, the obtained results were compared to results of ISO 3632 method. Since crocins and crocetin both have absorbance at maximum wavelength along with other of Saffron constitutes including safranal and picrocrocin, there is an overestimation in HPTLC and ISO 3632 in comparison with HPLC-DAD. The simultaneous comparison of these three analysis methods and the isolation of picrocrocin and crocins, for the first time are done in this study. Eventually HPLC, in both preparative and analytical scale, was recommended to determine Saffron quality.