زعفران: یک گیاه دارویی قدیمی و یک غذای فراسودمند جدید بالقوه

زعفران (ادویه) از خشک کردن کلاله‌های گیاه Crocus sativus L. تهیه می‌شود. کاربردهای اصلی آن در آشپزی به دلیل توانایی رنگ‌دهی، طعم‌دهی و عطردهی به غذاها و نوشیدنی‌هاست. با این حال، از دیرباز به عنوان یک گیاه دارویی شناخته می‌شود؛ زیرا خواص درمانی دارد، چنان‌که در نقاشی‌های کشف شده در جزیره سانتورینی با تاریخ ۱۶۲۷ پیش از میلاد مصور شده است. این گیاه در فهرست‌های گیاهان دارویی و فارماکوپه‌های اروپا گنجانده شده و بخشی از ده‌ها فرمولاسیون ترکیبی از قرن ۱۶ تا ۲۰ میلادی بوده است. کاربردهای دارویی و داروسازی این گیاه با ظهور داروهای شیمیایی سنتزی تقریباً منسوخ شد. اما در سال‌های اخیر، علاقه‌ای فزاینده برای اثبات فعالیت‌های بیولوژیکی شناخته‌شده زعفران وجود داشته است که منسوب به ترکیبات اصلی آن—کروسستین و استرهای گلیکوزیدی آن (کروسین‌ها)، و سافرانال—و نیز هم‌افزایی بین ترکیبات موجود در ادویه است. هدف این کار، ارائه مروری به‌روز و انتقادی بر پژوهش‌های مربوط به خواص درمانی زعفران شامل فعالیت بر سیستم عصبی و قلبی-عروقی، عملکرد کبدی، خواص ضدافسردگی، اضطراب‌زدایی و ضدسرطانی، و همچنین کاربردهای بالقوه آن به عنوان یک غذای عملکردی یا مواد مغذی-دارویی است.

The spice saffron is made from the dried stigmas of the plant Crocus sativus L. The main use of saffron is in cooking, due to its ability to impart colour, flavour and aroma to foods and beverages. However, from time immemorial it has also been considered a medicinal plant because it possesses therapeutic properties, as illustrated in paintings found on the island of Santorini, dated 1627 BC. It is included in Catalogues of Medicinal Plants and in the European Pharmacopoeias, being part of a great number of compounded formulas from the 16th to the 20th centuries. The medicinal and pharmaceutical uses of this plant largely disappeared with the advent of synthetic chemistry-produced drugs. However, in recent years there has been growing interest in demonstrating saffron’s already known bioactivity, which is attributed to the main components—crocetin and its glycosidic esters, called crocins, and safranal—and to the synergy between the compounds present in the spice. The objective of this work was to provide an updated and critical review of the research on the therapeutic properties of saffron, including activity on the nervous and cardiovascular systems, in the liver, its antidepressant, anxiolytic and antineoplastic properties, as well as its potential use as a functional food or nutraceutical.