گیاهان دارویی به عنوان درمان‌های کمکی در مدیریت اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD): یک مرور نظام‌مند همراه با تلفیق فراتحلیلی

اختلال کم‌توجهی‑بیش‌فعالی (ADHD) یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی‑رشدی در دوران کودکی و نوجوانی است. اگرچه محرک‌های روان‌پزشکی مؤثرند، اما حدود ۳۰٪ از بیماران پاسخ کافی نمی‌دهند یا عوارض جانبی آن‌ها را تحمل نمی‌کنند، که این موضوع باعث علاقه به رویکردهای مکمل، از جمله گیاهان دارویی، می‌شود. هدف: ترکیبِ نظام‌مند برآوردهای تجمیعی از فراتحلیل‌ها و کارآزمایی‌های تصادفی‌شدهٔ کنترل‌شدهٔ اصلی دربارهٔ استفاده از گیاهان دارویی در مدیریت ADHD. روش‌ها: مرور نظام‌مند با ترکیب فراتحلیلی (طرح مرور‑مرورها)، انجام‌شده بر اساس اصول PRISMA، با گردآوری فراتحلیل‌ها و کارآزمایی‌های تصادفی‌شده‌ای که گیاهان دارویی را با دارونما (پلاسبو) یا درمان معمول مقایسه کرده‌اند، و استخراج معیارهای تجمیعی (نسبت خطر و فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪). یافته‌ها: زعفران (Crocus sativus) اثربخشی مشابه متیل‌فنیدات در کاهش علائم نشان داد؛ عصارهٔ پوست کاج دریایی فرانسوی (Pinus pinaster، پایکنوژنول) در مقایسه با دارونما بیش‌فعالی و بی‌توجهی را به‌طور معنی‌داری کاهش داد؛ فراورده‌های گیاهی آسیای شرقی به‌تنهایی نسبت به درمان معمول غیر‑پایین‌تر بودند (نسبت خطر ۱٫۰۹؛ فاصلهٔ اطمینان ۹۵٪: ۱٫۰۵‑۱٫۱۳) با عوارض جانبی کمتر؛ و شواهد نسبتاً خوبی برای اثربخشی و ایمنی Melissa officinalis، Bacopa monnieri، Matricaria chamomilla و Valeriana officinalis وجود دارد. نتیجه‌گیری: مجموع شواهد در مورد نقش کمکی برخی گیاهان دارویی در ADHD مطلوب و امیدوارکننده است و پروفایل تحمل‌پذیری خوبی دارند؛ با این حال، ناهمگونی و حجم نمونهٔ کوچک برخی مطالعه‌ها، استفادهٔ فردی‌شده و تحت نظارت را به‌عنوان یک مکمل — نه جایگزین خودکار — برای درمان معمول، ضروری می‌سازد.

attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is one of the most prevalent neurodevelopmental disorders in childhood and adolescence. Although psychostimulants are effective, about 30% of patients do not respond adequately or cannot tolerate their adverse effects, which drives interest in complementary approaches, including medicinal plants. Objective: to systematically synthesize the pooled estimates from meta-analyses and the main randomized controlled trials on the use of medicinal plants in the management of ADHD. Methods: systematic review with meta-analytic synthesis (review-of-reviews design), conducted according to PRISMA principles, gathering meta-analyses and RCTs comparing herbal medicines with placebo or conventional treatment, extracting pooled measures (RR and 95% CI). Results: saffron (Crocus sativus) showed efficacy similar to methylphenidate in reducing symptoms; French maritime pine bark extract (Pinus pinaster, Pycnogenol) significantly reduced hyperactivity and inattention versus placebo; East Asian herbal formulas as monotherapy were non-inferior to conventional treatment (RR 1.09; 95% CI 1.05–1.13), with fewer adverse events; and there is fair indication of efficacy and safety for Melissa officinalis, Bacopa monnieri, Matricaria chamomillaand Valeriana officinalis. Conclusion: the body of evidence is favorable and encouraging regarding the adjuvant role of selected medicinal plants in ADHD, with a good tolerability profile; heterogeneity and the small sample size of some studies, however, call for individualized, supervised use as a complement —not an automatic substitute —for conventional therapy.