گیاه‌درمانی در مدیریت اضطراب در مراقبت‌های اولیه سلامت: مروری تلفیقی بر اثربخشی، نوروبیولوژی و پیشگیری سطح چهارم

مدیریت اضطراب خفیف تا متوسط ​​در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت (PHC) اغلب با پزشکی‌سازی (medicalization) بیش‌ازحد همراه است. گیاه‌درمانی می‌تواند جایگزینی مناسب برای این رویکرد باشد. هدف این مطالعه، تحلیل شواهد بالینی و مکانیسم‌های عصبی-زیستی گیاه‌درمانی و برجسته‌سازی نقش آن در پیشگیری سطح چهارم و چالش‌های موجود در «نظام یکپارچه سلامت» (SUS) بود. یک مرور جامع متون (۲۰۱۶-۲۰۲۶) در پایگاه‌های اطلاعاتی PubMed، SciELO، VHL و Cochrane انجام شد که منجر به انتخاب نمونه نهایی شامل ۲۸ مطالعه گردید. یافته‌ها نشان می‌دهند که عصاره‌های گیاهان *Crocus sativus* (زعفران)، *Lavandula angustifolia* (اسطوخودوس)، *Melissa officinalis* (بادرنجبویه) و *Passiflora incarnata* (گل ساعتی) اثربخشی قابل‌مقایسه‌ای با داروهای روان‌گردان (سایکواکتیو) مصنوعی دارند، اما عوارض جانبی کمتری ایجاد می‌کنند. از منظر عصبی-زیستی، اثرات چندگانه (پلئوتروپیک) این ترکیبات گیاهی موجب تعدیل سیستم گابائرژیک و کاهش تحریک‌پذیری بیش‌ازحد گلوتاماترژیک می‌شود. گیاه‌درمانی در زمینه کاهش تدریجی مصرف بنزودیازپین‌ها و محافظت از سلامت سالمندان، ارزشمند ارزیابی شد. با این حال، محدود بودن فهرست داروهای گیاهی مجاز (RENAME) به تنها ۱۲ گونه و همچنین خلأهای موجود در آموزش تخصصی، ادغام این روش در نظام سلامت را محدود کرده است. در نهایت، نتیجه گرفته می‌شود که گیاه‌درمانی ابزاری کارآمد برای پیشگیری سطح چهارم محسوب شده و به ارتقای مراقبت‌های پایدار و انسان‌محور کمک می‌کند.

Management of mild to moderate anxiety in primary health care (PHC) is often associated with over-medicalization. Phytotherapy may be a suitable alternative to this approach. The aim of this study was to analyze the clinical evidence and neurobiological mechanisms of phytotherapy and highlight its role in tertiary prevention and challenges in the Integrated Health System (SUS). A comprehensive literature review (2016-2026) was conducted in PubMed, SciELO, VHL and Cochrane databases, resulting in a final sample of 28 studies. The findings show that extracts of the plants *Crocus sativus* (saffron), *Lavandula angustifolia* (lavender), *Melissa officinalis* (lemon balm) and *Passiflora incarnata* (passion flower) have comparable efficacy to synthetic psychoactive drugs. But they cause fewer side effects. From a neurobiological perspective, the multiple (pleiotropic) effects of these plant compounds modulate the GABAergic system and reduce glutamatergic hyper excitability. Phytotherapy was considered valuable in the context of gradually reducing the use of benzodiazepines and protecting the health of the elderly. However, the limited list of authorized herbal medicines (RENAME) to only 12 species, as well as gaps in specialized training, have limited the integration of this method into the health system. Finally, it is concluded that phytotherapy is an effective tool for fourth-level prevention and helps to promote sustainable and person-centered care.