ترکیب شیمیایی و کاربردهای بیولوژیکی Crocus sativus L. (زعفران)

یک گیاه بدون ساقه است که در ایران، افغانستان، ترکیه، اسپانیا، یونان و هند تولید می‌شود. این گیاه به طور رایج به عنوان زعفران شناخته می‌شود و از دوران تاریخی به عنوان محصولی مهم در غذا و محصولات تغذیه‌ای و برای اهمیت درمانی آن استفاده شده است. استفاده اصلی این گیاه از کلاله‌های خشک‌شده زردرنگ با طعم تلخ و عطر شدید به دست می‌آید. زعفران حاوی ترکیبات معطر و فرار (۱۵۰ مورد) با طبیعت‌های شیمیایی مختلف مانند ترپن‌ها، الکل‌های ترپن و استرهای آن‌هاست. حدود ۱۳۵ مولکول زیست‌فعال از جمله نشانگرهای شیمیایی (کروسین، کروستین، پیکروکروسین و سافرانال) از C. sativus جدا شده‌اند. پیکروکروسین و سافرانال عوامل اصلی برای طعم تلخ و عطر یونجه آن هستند. این گیاه طلایی دارای طیف وسیعی از پتانسیل‌های درمانی مانند ضدمیکروبی شامل ضدپارازیتی و ضدباکتریایی، آنتی‌اکسیدانی، ضدفشارخون، ضدلیپیدی، ضداضطراب، ضدافسردگی، ضدتشنج، ضددرد، ضدالتهابی، ادرارآور، سیتوتوکسیک و غیره است. علاوه بر این، زعفران دارای خواص ارتقاءدهنده سلامت مختلفی مانند درمان آسم، دردهای قاعدگی، افسردگی و بسیاری موارد دیگر است. بسیاری از فرمولاسیون‌های آیورودیک و گیاهی از زعفران تهیه شده‌اند که شامل محصولات مراقبت از پوست و سلامت هستند. زعفران یک ادویه گران‌قیمت است با قیمتی حدود ۶۰۰–۱۰۰۰ دلار برای ۱ کیلوگرم کلاله‌ها. هزینه بالا و تقاضای ادویه طلایی، جامعه علمی را ترغیب به تلاش برای تولید در مقیاس بزرگ می‌کند. بنابراین، تضمین کیفیت زعفران باید طبق استانداردهای ISO/FDA گواهی شود. مروری بر زمینه، فیتوشیمی، فعالیت‌های فارماکولوژیک، جایگزین‌ها، تقلب‌ها، سمیت و فرمولاسیون‌ها همراه با روش‌های کیفیت و استانداردسازی زعفران بحث شده است.

Crocus sativus L. (Iridaceae) is a stemless herb produced in Iran, Afghanistan, Turkey, Spain, Greece, and India. It is commonly known as saffron and used since historical times as an important crop of food and nutraceuticals and for its therapeutic importance. The main use of this plant comes from yellow-colored dried stigmas having a bitter taste and intense aroma. Saffron contains aroma-yielding compounds and volatiles (150) of different chemical natures such as terpenes, terpene alcohol, and their esters. Around 135 bioactive molecules have been isolated including chemical markers (crocin, crocetin, picrocrocin, and safranal) from C. sativus. The picrocrocin and safranal are major contributors for its bitter taste and hay fragrance. Golden herb possesses a variety of therapeutic potentials such as antimicrobial including antiparasitic and antibacterial, antioxidant, hypotensive, hypolipidemic, anxiolytic, antidepressant, anticonvulsant, antinociceptive, anti-inflammatory, diuretic, cytotoxic, etc. In addition, saffron also possesses various health-promoting properties like treating asthma, menstrual cramps, depression, and many more. Many ayurvedic and herbal formulations have been prepared from saffron which includes skincare and health-care products. Saffron is an expensive spice with a price of for 1 kg stigmas around 600–1000$. The high cost and demand of the golden spice encourage the scientific community to made efforts for its large-scale production. Hence, quality insurance of saffron needs to be certified as per ISO/FDA. The overview of the background, phytochemistry, pharmacological activities, substitutes, adulterants, toxicity, and formulations has been discussed along with quality and standardization methods of saffron.