پیشرفت‌های درمانی در طب سنتی چینی و تبتی برای ادم مغزی ناشی از ارتفاع بالا

مقدمه: ادم مغزی ناشی از ارتفاع بالا (HACE) نوعی تشدید بیماری حاد کوهستان است، اما در عین حال بیماری متمایزی محسوب می‌شود که با ادم مغزی از نوع وازوژنیک و سیتوتوکسیک مشخص می‌گردد. بررسی درمان‌های جایگزین، مانند طب سنتی چینی (TCM) و طب تبتی (TM)، حائز اهمیت است. هدف ما ارائه مروری جامع بر پژوهش‌های موجود پیرامون اثرات درمانی و مکانیسم‌های مولکولیِ زیربناییِ TCM و TM بود؛ پژوهش‌هایی که شامل فرمولاسیون‌های گیاهی، داروهای گیاهی تک‌جزئی و متابولیت‌های زیست‌فعال آن‌ها می‌شوند. منابع مورد استفاده شامل پایگاه‌های اطلاعاتی Web of Science، PubMed، CNKI (زیرساخت دانش ملی چین) و Wanfang Data بودند.

نتایج: ما ۹۷ مقاله پژوهشی را تحلیل کردیم که دربرگیرنده جدیدترین پیشرفت‌ها در درمان HACE با استفاده از ۴ فرمولاسیون TCM، ۱۲ داروی گیاهی تک‌جزئی TCM، ۳ فرمولاسیون TM و ۵ داروی گیاهی تک‌جزئی TM بودند. منابع، اثرات و مکانیسم‌های مولکولی این روش‌های درمانی (TCM و TM) خلاصه شدند.

بحث و بررسی: ما پیشرفت‌های حاصل در زمینه داروهای گیاهی سنتی و فرمولاسیون‌های مشتق‌شده از TCM و TM برای مدیریت HACE را گزارش می‌کنیم؛ گزارش‌هایی که مبتنی بر شیوه‌های درمانی و دانش داروشناسی گیاهی (materia medica) مناطق کوهستانی مرتفع در شرق آسیا هستند. ما بدین‌وسیله مبنایی برای کاربرد بالینی و توسعه بیشتر این منابع دارویی فراهم می‌آوریم.

Introduction: High-altitude cerebral edema (HACE) is an exacerbation of acute mountain sickness, but also a distinct disease characterized by vasogenic and cytotoxic brain edema. Exploring alternative therapies, such as traditional Chinese medicine (TCM) and Tibetan medicine (TM), is important. We aimed to provide a comprehensive overview of the existing research on the therapeutic effects and underlying molecular mechanisms of TCM and TM, encompassing herbal formulations, single botanical drugs, and their bioactive metabolites.

Methods: We employed keywords such as “TCM,” “TM,” “Botanical drug,” “HACE,” and “Hypoxia” to systematically retrieve studies on the therapeutic use of TCM and TM for HACE published up to May 2025, in databases including Web of Science, PubMed, China National Knowledge Infrastructure (CNKI) and Wan fang Data.

Results: We conducted analysis of 97 research articles, encompassing the latest advancements in the treatment of HACE using 4 TCM formulations, 12 single botanical drugs of TCM, 3 TM formulations, and five single botanical drugs of TM. Sources, effects, and molecular mechanisms of the TCM and TM were summarized.

Discussions: We report the progress of traditional botanical drugs and their formulations derived from TCM and TM in the management of HACE, based on the medical practices and materia medica from the high mountain regions in Eastern Asia. We provide a foundation for the clinical application and further development of these medicinal resources.