گیاهان دارویی برای بهبود عملکرد جنسی زنان: یک مرور نظام‌مند قوم‌گیاه‌شناسی

هدف: اختلال عملکرد و نارضایتی جنسی در زنان از دغدغه‌های مهم سلامت عمومی محسوب می‌شوند که تحت تأثیر تعامل پیچیده‌ای از عوامل جسمانی، روان‌شناختی، فرهنگی و اجتماعی قرار دارند. در سال‌های اخیر، توجه فزاینده‌ای به رویکردهای درمانی مکمل و جایگزین، به‌ویژه استفاده از گیاهان دارویی، معطوف شده است. دانش قوم‌گیاه‌شناسی (اتنوبوتانی)، از طریق مستندسازی نظام‌مند کاربردهای سنتی گیاهان، نقشی حیاتی در شناسایی منابع طبیعی بالقوه برای بهبود میل و عملکرد جنسی زنان ایفا می‌کند. مطالعه حاضر با هدف انجام یک مرور نظام‌مند قوم‌گیاه‌شناختی بر روی گیاهان دارویی که به‌طور سنتی برای تقویت عملکرد جنسی زنان استفاده می‌شوند، صورت گرفت تا بدین‌وسیله مبنایی علمی برای پژوهش‌های بالینی و فارماکولوژیک آتی فراهم آید.
روش‌ها: این مطالعه در قالب یک مرور نظام‌مند قوم‌گیاه‌شناختی طراحی شد تا گیاهان دارویی مورد استفاده در نظام‌های دانش بومی ایران برای بهبود میل و عملکرد جنسی زنان را شناسایی و تحلیل کند. گردآوری داده‌ها از طریق جستجوی جامع و نظام‌مند در پایگاه‌های اطلاعاتی علمی ملی و بین‌المللی انجام شد. مطالعات و منابع واجد شرایط بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده برای ورود و خروج، انتخاب و تحلیل شدند.
یافته‌ها: شواهد قوم‌گیاه‌شناختی در ایران حاکی از کاربرد سنتی چندین گیاه دارویی برای تقویت عملکرد جنسی زنان و مدیریت اختلالات جنسی است.

گیاهان شناسایی‌شده عبارت‌اند از: *Pistacia atlantica*، *Achillea santolinoides*، *Equisetum arvense* L.، *Anthemis altissima* L.، *Ducrosia anethifolia*، *Capsella bursa-pastoris*، *Plantago major* L.، *Tripleurospermum disciforme*، *Salvia palaestina* Benth.، *Helianthus tuberosus* L.، *Foeniculum vulgare* Mill.، *Adonis aestivalis* L.، *Linum usitatissimum*، *Orchis latifolia* L.، *Tribulus terrestris* L.، *Matricaria aurea* L.، *Rhus coriaria* L.، *Valeriana officinalis* L.، *Crocus abantensis*، *Cynodon dactylon* و *Biebersteinia multifida*.
نتیجه‌گیری: گیاهان دارویی شناسایی‌شده در نظام‌های دانش قوم‌گیاه‌شناسی ایران، پتانسیل بالایی برای بهبود عملکرد جنسی و افزایش میل جنسی زنان نشان می‌دهند. این منابع سنتی می‌توانند به عنوان گزینه‌هایی ارزشمند و قابل‌اعتماد برای پژوهش‌های بالینی آتی و همچنین توسعه مداخلات درمانی مکملِ ایمن و مؤثر مورد توجه قرار گیرند.

Objective: Female sexual dysfunction and dissatisfaction are significant public health concerns influenced by a complex interplay of physical, psychological, cultural, and social factors. In recent years, increasing attention has been directed toward complementary and alternative therapeutic approaches, particularly the use of medicinal plants. Ethnobotanical knowledge, through the systematic documentation of traditional plant uses, plays a critical role in identifying potential natural resources for improving female sexual desire and function. The present study aimed to conduct an ethnobotanical systematic review of medicinal plants traditionally used to enhance female sexual function, thereby providing a scientific basis for future clinical and pharmacological investigations.
Methods: This study was designed as an ethnobotanical systematic review to identify and analyze medicinal plants used within the indigenous knowledge systems of Iran to improve female sexual desire and performance. Data were collected through a comprehensive and systematic search of national and international scientific databases. Eligible studies and sources were selected and analyzed according to predefined inclusion and exclusion criteria.
Results: Ethnobotanical evidence from Iran indicates the traditional use of several medicinal plants for enhancing female sexual function and managing sexual disorders. The identified plants include Pistacia atlantica, Achillea santolinoides, Equisetum arvense L., Anthemis altissima L., Ducrosia anethifolia, Capsella bursa-pastoris, Plantago major L., Tripleurospermum disciforme, Salvia palaestina Benth., Helianthus tuberosus L., Foeniculum vulgare Mill., Adonis aestivalis L., Linum usitatissimum, Orchis latifolia L., Tribulus terrestris L., Matricaria aurea L., Rhus coriaria L., Valeriana officinalis L., Crocus abantensis, Cynodon dactylon, and Biebersteinia multifida.
Conclusion: The medicinal plants identified within Iranian ethnobotanical knowledge systems demonstrate potential for improving female sexual function and enhancing sexual desire. These traditional resources may serve as valuable and reliable candidates for future clinical research and for the development of safe and effective complementary therapeutic interventions.