پروفایلینگ هدایت‌شده با HPLC-ESI-QTOF-MS/MS از ترکیبات زیست‌فعال در پیازهای زعفران تازه و انبار شده، فعالیت ضد سرطانی قوی علیه سرطان کولورکتال را آشکار می‌کند.

پیشینه: بنه‌های زعفران (Crocus sativus L.) که اغلب به عنوان محصولات جانبی کشاورزی دور ریخته می‌شوند، منبعی امیدوارکننده و پایدار از متابولیت‌های زیست‌فعال با پتانسیل درمانی هستند. با این حال، پتانسیل ضد سرطانی آنها تا حد زیادی مورد بررسی قرار نگرفته است. اهداف: این مطالعه با هدف مقایسه ترکیب فیتوشیمیایی عصاره‌های هیدرواتانولی از بنه‌های زعفران تازه (HEEF) و ذخیره شده (HEES) و ارزیابی اثربخشی ضد سرطانی آنها در برابر سلول‌های سرطانی کولورکتال انجام شد. روش‌ها: پروفایل فیتوشیمیایی با استفاده از HPLC-ESI-QTOF-MS/MS انجام شد. سمیت سلولی در برابر رده‌های سلولی سرطان کولورکتال T84 و SW480 با استفاده از سنجش کریستال ویوله تعیین شد. تعدیل پروتئین مرتبط با آپوپتوز با وسترن بلات ارزیابی شد. علاوه بر این، از داکینگ مولکولی، شبیه‌سازی‌های دینامیک مولکولی و محاسبات MM/GBSA برای بررسی تمایلات اتصال لیگاند-هدف و پایداری استفاده شد. نتایج: هر دو عصاره حاوی متابولیت‌های اولیه و ثانویه متنوعی از جمله اسیدهای فنولیک، فلاونوئیدها، تری‌ترپنوئیدها، لیگنان‌ها، آنتراکینون‌ها، کاروتنوئیدها، قندها و اسیدهای چرب بودند. HEES فراوانی نسبی بالاتری از متابولیت‌های زیست‌فعال کلیدی نسبت به HEEF نشان داد که عمدتاً از نظر متابولیت‌های اولیه غنی بود. HEES سمیت سلولی وابسته به دوز به طور قابل توجهی بیشتری، به ویژه در برابر سلول‌های SW480 پس از 24 ساعت (IC50 = 34.85 ± 3.35) نشان داد. القای آپوپتوز از طریق افزایش بیان کاسپاز-9 و p53 در سلول‌های T84 تأیید شد. مطالعات in silico برهمکنش‌های قوی و پایدار متابولیت‌های اصلی، به ویژه 3،8-دی هیدروکسی-1-متیل آنتراکینون-2-کربوکسیلیک اسید با COX2 و کروستین با VEGFR2 را نشان داد. نتیجه‌گیری: بنه‌های زعفران ذخیره‌شده در مقایسه با بنه‌های زعفران تازه، دارای پروفایل زیست‌فعال غنی‌تری هستند و اثرات ضد سرطانی بیشتری را در شرایط آزمایشگاهی (in vitro) نشان می‌دهند، که نشان می‌دهد آن‌ها ممکن است منبع امیدوارکننده‌ای از ترکیبات برای توسعه آینده درمان‌های سرطان روده بزرگ باشند.

Background: Saffron (Crocus sativus L.) corms, often discarded as agricultural by-products, are a promising and sustainable source of bioactive metabolites with potential therapeutic relevance. However, their anticancer potential remains largely underinvestigated. Objectives: This study aimed to compare the phytochemical composition of hydroethanolic extracts from fresh (HEEF) and stored (HEES) saffron corms and to evaluate their anticancer effectiveness against colorectal cancer cells. Methods: Phytochemical profiling was performed using HPLC-ESI-QTOF-MS/MS. Cytotoxicity against T84 and SW480 colorectal cancer cell lines was determined by the crystal violet assay. Apoptosis-related protein modulation was assessed by Western blotting. Additionally, molecular docking, molecular dynamics simulations, and MM/GBSA calculations were used to investigate ligand–target binding affinities and stability. Results: Both extracts contained diverse primary and secondary metabolites, including phenolic acids, flavonoids, triterpenoids, lignans, anthraquinones, carotenoids, sugars, and fatty acids. HEES showed higher relative abundance of key bioactive metabolites than HEEF, which was enriched mainly in primary metabolites. HEES showed significantly greater dose-dependent cytotoxicity, particularly against SW480 cells after 24 h (IC50 = 34.85 ± 3.35). Apoptosis induction was confirmed through increased expression of caspase-9 and p53 in T84 cells. In silico studies revealed strong and stable interactions of major metabolites, especially 3,8-dihydroxy-1-methylanthraquinone-2-carboxylic acid with COX2 and crocetin with VEGFR2. Conclusions: Stored saffron corms possess a richer bioactive profile and show enhanced anticancer effects in vitro compared with fresh saffron corms, suggesting that they may represent a promising source of compounds for the future development of colorectal cancer therapeutics.