واکاوی نقش محصولات استراتژیک در معیشت پایدار روستایی (مطالعه موردی: تولید زعفران در دهستان رشتخوار)

زعفران گران‌ترین محصول کشاورزی و دارویی در جهان است. این محصول به دلایل متعددی از جمله راندمان بالای مصرف آب در مقایسه با سایر محصولات زراعی، ایجاد اشتغال روستایی و جلوگیری از مهاجرت آن‌ها، داشتن ارزش دارویی و ادویه‌ای بالا، سهولت نگهداری و حمل‌ونقل، اهمیت دارد. مهم‌تر از همه، درآمد بالایی نسبت به سایر محصولات کشاورزی تولید می‌کند. بر این اساس، با توجه به مناسب بودن برخی مناطق ایران برای تولید زعفران و نقش این محصول در معیشت خانوارهای روستایی، ارزیابی تأثیرات پایداری تولید زعفران در روستاهای فعال کاملاً ضروری به نظر می‌رسد. بنابراین، هدف از مطالعه حاضر، ارزیابی وضعیت تولید زعفران و نقش آن در معیشت خانوارهای روستایی دهستان رشتخوار است. این تحقیق بر اساس رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شد. در این راستا، نقش کشت زعفران در ۳۵۵ خانوار ساکن در ۱۳ روستای با بیش از ۱۰۰ خانوار در دهستان مورد مطالعه بررسی شد. برای این منظور، پس از انجام مطالعات مستند و بازدیدهای میدانی اولیه، اقدامات گسترده‌ای متناسب با شرایط روستاهای مورد مطالعه اتخاذ گردید. سپس، جمع‌آوری داده‌ها بر اساس شاخص‌های انتخاب‌شده انجام شد و پرسشنامه‌هایی برای تکمیل توسط روستاییان و خانوارها توزیع گردید. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، تحلیل‌های آماری و مکانی مرتبط از طریق به‌کارگیری نرم‌افزارهای Expert Choice، SPSS و ArcGIS انجام شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که در ۴۳.۹٪ از خانوارهای مورد مطالعه، درآمدهای سالانه حاصل از تولید زعفران بیشتر از درآمدهای حاصل از سایر منابع درآمدی بوده است. از تحلیل داده‌های مطالعه می‌توان نتیجه گرفت که تولید زعفران تأثیر معنی‌داری بر بهبود معیشت ساکنان دهستان رشتخوار دارد و این حقیقت انگیزه خانوارها برای ماندن در دهستان را تقویت کرده است.

Saffron is the most expensive agricultural and pharmaceutical product in the world. It is significant for several reasons such as having high water productivity compared to other crops. It is providing rural employment and preventing their migration, having high medicinal and spice values, ease of maintenance and transportation. Most importantly, it is producing a high revenue compared to other agricultural products. On this basis, due to the suitability of some parts of Iran to saffron production and the role of this product in the livelihood of rural households, assessment of the sustenance impacts of saffron production in the active villages seems absolutely necessary. Therefore, the aim of the present study is to assess the status of saffron production and its role in the livelihood of rural households of the Roshtkhar Rural District. This research was done based on a descriptive-analytic approach. In this regard, the role of saffron cultivation in 355 households living in 13 villages with over 100 households in the study rural district was investigated. To this goal, after conducting documentary studies and initial field visits, a wide range of measures proportional to the circumstances of the study villages were adopted. Then, data collection was performed based on the selected indices and questionnaires were distributed to be filled by villagers and households. To analyze the data, the relevant statistical and spatial analyses were done through the application of Expert choice, SPSS, and ArcGIS software packages. The research findings indicated that the annual revenues derived from saffron production in 43.9% of the households under study were more than they obtained from other sources of income. Through the analysis of the study data, it can be concluded that saffron production has a significant effect on the improvement of the residents’ livelihood in the Roshtkhar Rural District and this fact has reinforced the households’ motivation to stay in the rural district.