هدف: سندرم متابولیک یک اختلال چندعاملی است که با چاقی احشایی، فشار خون بالا، هایپرتری‌گلیسیریدمی، سطح پایین HDL-C و مقاومت به انسولین مشخص می‌شود و عامل خطری عمده برای دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی-عروقی به شمار می‌رود. در کنار اصلاح سبک زندگی، از گیاهان دارویی به عنوان رویکردهای مکمل برای پیشگیری و مدیریت این سندرم استفاده شده است. طب سنتی ایران (ITM) طیف وسیعی از گیاهان را با فواید بالقوه برای مؤلفه‌های سندرم متابولیک معرفی کرده است. هدف این مطالعه مروری، شناسایی گیاهان دارویی مؤثرِ گزارش‌شده در طب سنتی ایران و بررسی شواهد علمی موجود در مورد نقش آن‌ها در پیشگیری و درمان سندرم متابولیک است.
روش‌شناسی: یک مطالعه مروری نظام‌مند انجام شد. منابع در متون معتبر طب سنتی ایران و پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی از جمله PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar جستجو شدند. کلمات کلیدی مرتبط با سندرم متابولیک و گیاهان دارویی به زبان‌های فارسی و انگلیسی مورد استفاده قرار گرفتند. معیارهای ورود شامل مطالعاتی بود که به نقش گیاهان دارویی در پیشگیری، کنترل یا درمان مؤلفه‌های سندرم متابولیک می‌پرداختند.
نتایج: منابع طب سنتی ایران گیاهان دارویی متنوعی را برای مدیریت سندرم متابولیک توصیه می‌کنند، از جمله: آلوئه‌ورا (Aloe vera)، کاملیا سیننسیس یا چای سبز (Camellia sinensis)، هندوانه ابوجهل (Citrullus colocynthis)، بابونه (Matricaria chamomilla)، زردچوبه (Curcuma longa)، زنجبیل (Zingiber officinale)، زرشک (Berberis vulgaris)، خار مریم (Silybum marianum)، گزنه (Urtica dioica)، کاسنی (Cichorium intybus)، نارنج (Citrus aurantium)، زوفا (Hyssopus officinalis)، رزماری (Rosmarinus officinalis)، انار (Punica granatum)، سیر (Allium sativum)، شوید (Anethum graveolens)، خارخاسک (Tribulus terrestris)، کنگر فرنگی یا آرتیشو (Cynara scolymus)، بادرنجبویه (Melissa officinalis)، افسنتین (Artemisia absinthium)، جو دوسر (Avena sativa)، گل‌گاوزبان ایرانی (Echium amoenum)، خاکشیر (Descurainia sophia)، زیره سیاه (Carum carvi)، آویشن شیرازی (Zataria multiflora)، زعفران (Crocus sativus)، دارچین (Cinnamomum verum)، کتان (Linum usitatissimum)، گشنیز (Coriandrum sativum)، ریواس (Rheum ribes)، نعناع فلفلی (Mentha piperita)، گل ساعتی (Passiflora incarnata)، سنبل‌الطیب (Valeriana officinalis)، شاه‌تره (Fumaria officinalis) و زیره سبز (Cuminum cyminum). شواهد علمی، اثرات تعدادی از این گیاهان را در بهبود حساسیت به انسولین، کاهش چربی‌های خون، تنظیم فشار خون و کنترل وزن بدن تأیید می‌کنند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهند که گیاهان داروییِ ذکرشده در طب سنتی ایران (ITM) می‌توانند به عنوان گزینه‌هایی مکمل برای مدیریت سندرم متابولیک عمل کنند. با وجود شواهد اولیه امیدوارکننده، بخش عمده‌ای از داده‌های موجود مبتنی بر مطالعات حیوانی یا گزارش‌های سنتی است؛ از این رو، انجام کارآزمایی‌های بالینی با طراحی دقیق برای تأیید ایمنی و اثربخشی آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. این مطالعه مروری می‌تواند راهنمای پژوهش‌های آتی و توسعه مداخلات گیاهیِ مبتنی بر شواهد باشد.
- عنوان: نگاهی به مهم‌ترین گیاهان دارویی برای بهبود سندرم متابولیک در طب سنتی ایران
- Title: An Insight into the Most Important Medicinal Plants for Improving Metabolic Syndrome in Traditional Iranian Medicine
- نویسندگان: Azam Mivefroshan
- URL: https://pbp.medilam.ac.ir/article-1-343-en.pdf
- DOI URL: https://doi.org/%20%2010.66224/pbp.8.2.3
- عنوان مقاله: مصارف درمانی
- محور مقاله: تکنیک نوین
- نام ژورنال: Plant Biotechnology Persa (PBP)
- افیلیشن نویسنده مسئول: Department of Internal Medicine, School of Medicine, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran
- ایمیل نویسنده فقط برای کاربران ورود / عضویت
- سال انتشار مقاله: 2026
- زبان: انگلیسی
- کشور: ایران
- کد مقاله: 31774
- کلمات کلیدی فارسی: سندرم متابولیک، گیاهان دارویی، گیاه‌درمانی، طب سنتی ایران، داروهای گیاهی، بیماری‌های قلبی-عروقی، درمان
- کلمات کلیدی انگلیسی: Metabolic syndrome, Medicinal plants, Phytotherapy, Iranian Traditional Medicine, Herbal medicine, Cardiovascular diseases, Therapy
- لینک کوتاه: https://wikisaffron.org?p=31774