مناسب ترین مناطق کشت گیاه زعفران به کمک فرآیند تحلیل شبکه ای در استان اصفهان

توسعه پایدار کشاورزی مستلزم شناخت و توسعه روش‌های علمی است که نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف آب، اشتغال و درآمد‌زایی، سلامت جامعه و صادرات غیر‌نفتی داشته باشند. ارزش بارز اقتصادی و درمانی، تقاضای بازار و سطح فرآوری بالای گیاهان دارویی باعث شده است تا کشت­وکار این گیاهان در سرتاسر دنیا روزبه‌روز افزایش یابد و با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی کشور ایران، توسعه کشت این گیاهان به‌ویژه در نواحی خشک و نیمه‌خشک اهمیت دو چندانی پیدا کرده است. گیاه زعفران یکی از این گیاهان است که در صنایع دارویی، درمانی، فراورده‌های بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده می‌شود و ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد. بنابراین در پژوهش حاضر معیارهای اقلیمی شامل بارش، درجه حرارت و تبخیر، معیارهای توپوگرافی و اجتماعی- اقتصادی به‌عنوان معیارهای مؤثر در کشت گیاه زعفران انتخاب شده‌اند و به ‌کمک فرآیند تحلیل شبکه‌ای وزن‌دهی شده و سپس از سامانه اطلاعات جغرافیایی برای رقومی‌سازی و تلفیق لایه‌ها استفاده شده است. پس از تشکیل پایگاه اطلاعات فضایی منطقه، اطلاعات توصیفی نقشه‌ها به آن‌ها اضافه گردید، هم‌پوشانی وزنی در محیط GIS صورت گرفت و در نهایت پهنه‌بندی مناطق مستعد کشت زعفران انجام شد. نتایج نشان داده است که سه عامل میانگین بارش، میانگین دمای سالیانه و ارتفاع، با وزن‌های 0.306، 0.216 و 0.104 بیشترین تأثیر و پارامتر ساعت آفتابی با وزن 0.052 کمترین تأثیر را بر کمیت و کیفیت گیاه زعفران داشته‌اند. همچنین بر اساس نقشه پهنه‌بندی، شهرستان‌های گلپایگان، خوانسار، میمه و نجف‌آباد بیشترین مناطق مستعد کشت این گیاه را در خود جای داده‌اند.

Sustainable agricultural development requires the recognition and development of scientific methods that play an effective role in optimizing water consumption, employment and income generation, public health, and non-oil exports. The significant economic and therapeutic value, market demand, and high level of processing of medicinal plants have led to the increasing cultivation of these plants worldwide. Considering Iran’s climatic and geographical conditions, the development of cultivating these plants, especially in arid and semi-arid areas, has gained even greater importance. The saffron plant is one of these plants, used in pharmaceutical, therapeutic, hygiene and cosmetic products, and the food industry, and it has very high economic value. Therefore, in the present study, climatic criteria including precipitation, temperature, and evaporation, as well as topographic and socio-economic criteria, were selected as factors affecting saffron cultivation. These criteria were weighted using the Analytic Network Process, and geographic information systems were then used for digitizing and integrating the layers.After creating the regional spatial database, descriptive information of the maps was added to it, weighted overlay analysis was performed in the GIS environment, and finally the zoning of areas suitable for saffron cultivation was carried out. The results showed that three factors—average rainfall, annual average temperature, and elevation—with weights of 0.306, 0.216, and 0.104 had the greatest impact, while the sunshine hour parameter, with a weight of 0.052, had the least impact on the quantity and quality of the saffron plant. Moreover, based on the zoning map, the counties of Golpayegan, Khansar, Meymeh, and Najafabad encompass the largest areas suitable for the cultivation of this plant.