ارزیابی جهت‌گیری‌های پژوهشی و شناسایی خلأهای تحقیقاتی و موضوعات نوظهور در همایش‌های ملی زعفران ایران

مقدمه: زعفران به دلیل کاربردهای غذایی، آرایشی، بهداشتی و دارویی، ارزش اقتصادی بالا و سازگاری با شرایط اقلیمی خشک، محصولی راهبردی برای ایران محسوب می‌شود. در همین راستا، از سال ۱۳۶۷ تاکنون هفت همایش ملی زعفران در ایران برگزار شده است. تاکنون هیچ مطالعه‌ای با رویکرد علم‌سنجی (کتاب‌سنجی) برای بررسی کیفی و شناسایی جهت‌گیری‌های پژوهشی این همایش‌های ملی انجام نشده است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر شناسایی موضوعات تحقیقاتی، آگاهی از شکاف‌های پژوهشی و ترسیم مسیری برای تحقیقات آتی بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در همایش‌های پیشین زعفران بود.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی-تحلیلی، روند پژوهش در هفت دوره همایش ملی زعفران ارزیابی شد. نخستین دوره این همایش در سال ۱۳۶۷ در شهر قائن و آخرین دوره آن در سال ۱۴۰۳ در بیرجند برگزار گردید. موضوعات پژوهشی در قالب ۸ محور اصلی، ۱۷ شاخه و ۹۸ زیرگروه طبقه‌بندی شدند. مقالاتی که به بیش از یک موضوع پژوهشی پرداخته بودند، به تمام زیرگروه‌های مرتبط اختصاص داده شدند.
نتایج و بحث: بر اساس نتایج حاصل از بررسی ۸ محور اصلی پژوهشی، از مجموع ۶۰۱ مقاله ارائه‌شده در هفت دوره همایش ملی زعفران، ۲۳۶ مقاله (۳۹/۳ درصد) به موضوع تولید و کشت، ۹۰ مقاله (۱۴/۹ درصد) به کاربردها و مصارف زعفران، ۷۷ مقاله (۱۲/۸ درصد) به مسائل مربوط به برداشت و مراحل پس از برداشت، ۷۳ مقاله (۱۲/۱ درصد) به مباحث اقتصادی، ۵۵ مقاله (۹/۱ درصد) به ژنتیک، به‌نژادی و بیوتکنولوژی، ۲۴ مقاله (۰/۴ درصد) به آفات و بیماری‌ها و ۱۹ مقاله (۳/۲ درصد) به…

Introduction: Saffron is considered as a strategic crop for Iran due to its food, cosmetic, health and medicinal uses, high economic value and adaptability to the arid climatic conditions. Accordingly, seven national conferences on saffron, have been held in Iran, from 1988. So far, no bibliometric study has been conducted with the aim of qualitatively examining and identifying the research directions of Iranian national saffron conferences. Accordingly, the aim of this study was identifying the research topics, being aware of research gaps and providing a way for future research based on information presented in the past saffron conferences.

Materials and Methods: In this descriptive-analytical study, the research trend was evaluated during the seven sessions of the Iranian National Conference of Saffron. The first of them was held in Qaen in 1988 and the last one was held in Birjand in 2024. Research topics were divided into eight main axes, 17 branches, and 98 subgroups. Articles that examined more than one research topic were attributed to all relevant subgroups.
Results and Discussion: Based on the results of eight main research axes, out of 601 articles presented at seven sessions of the national conferences of saffron, 236 articles (39.3%) dealt with the subject of production and cultivation, 90 articles (14.9%) with saffron uses and applications, 77 articles (12.8%) with harvesting and post-harvest issues, 73 articles (12.1%) with economic issues, 55 articles (9.1%) with genetics, breeding and biotechnology, 24 articles (0.4%) with pests and diseases, 19 articles (3.2%) with