زعفران جوقاسم (Crocus haussknechtii) طلای سرخ خودرو در مراتع زاگرس

گونه وحشی زعفران با نام علمی Crocus haussknechtii دارای شباهت‌های زیادی با زعفران زراعی است. هدف از این مطالعه، بررسی خصوصیات گیاه‌شناسی، پراکنش، معرفی ترکیبات و خواص درمانی این گیاه ارزشمند از دیدگاه دانش بومی و نتایج تحقیقات علمی است. بدین منظور پس از تعیین محدوده پراکنش گیاه، از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، جستجوی اینترنتی، مصاحبه آزاد با افراد محلی اطلاعات موردنیاز جمع‌آوری گردید. نتایج حاکی از این بود که این گیاه پایا دارای پیاز توپر و کروی، گل‌ها به رنگ آبی، بنفش یاسی و گاهی سفید است. فصل گلدهی آن بهار می‌باشد. از گیاهان مرتعی خوراکی که در ایران در کوه‌های زاگرس در ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ متری می‌روید. همچنین در کشورهای عراق، لبنان، سوریه و فلسطین می‌روید.

نتایج مصاحبه با افراد محلی نشان داد که از دیدگاه دانش بومی این گیاه به ترتیب دارای خواص مسکن و آرام‌بخش، شادی‌آور، تقویت حافظه و کمک به یادگیری، قاعده‌آور و از بین بردن خارش و خشکی پوست می‌باشد که به طرق مختلف از قبیل آب‌پز نمودن ریشه و کوبیدن با پیاز، کباب نمودن و سرخ کردن، دمنوش و دم‌کرده مصرف می‌شود. مهم‌ترین خواص درمانی اثبات‌شده از تحقیقات علمی شامل تسکین درد، مقابله با اضطراب و افسردگی، پاکسازی کلیه، تصفیه خون، ضدالتهاب و ضد سرطان است. به‌طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش می‌تواند به غنی نمودن بانک اطلاعات در زمینه منابع طبیعی تجدیدشونده و ارائه به محققان عرصه منابع طبیعی و حفظ خاستگاه طبیعی این گونه کمک نماید.

The wild saffron species, scientifically known as Crocus haussknechtii, shares many similarities with cultivated saffron. This study aims to investigate the botanical characteristics, distribution, compounds, and medicinal properties of this valuable plant from the perspectives of indigenous knowledge and scientific research. To this end, the plant’s distribution range was determined, and data were collected through library studies, online searches, and open interviews with local communities. The results indicate that this perennial plant has a solid, spherical corm and flowers in blue, lilac purple, or occasionally white, blooming in spring. It is an edible pasture plant growing in Iran’s Zagros Mountains at altitudes of 1000 to 2500 meters, as well as in Iraq, Lebanon, Syria, and Palestine.

Interviews with locals revealed that, based on indigenous knowledge, the plant has sedative and calming effects, promotes joy, enhances memory and learning, acts as an emmenagogue, and relieves itching and dry skin. It is consumed in various forms, such as boiling the roots with onions, roasting, frying, or as infusions and teas. Scientifically proven medicinal properties include pain relief, combating anxiety and depression, kidney cleansing, blood purification, and anti-inflammatory and anticancer effects. Overall, the findings of this study can enrich the database on renewable natural resources, provide valuable information for researchers in the field, and contribute to preserving the natural habitat of this species.